6 Điều mẹ cần biết về dị ứng đạm sữa bò ở trẻ

Dị ứng đạm sữa bò là một trong những dạng dị ứng thực phẩm thường gặp nhất ở trẻ sơ sinh và trẻ nhỏ.  Hiểu rõ các vấn đề quan trọng về dị ứng đạm sữa bò sẽ giúp ba mẹ có cách chăm sóc phù hợp, chủ động bảo vệ sức khỏe cho trẻ trong giai đoạn đầu đời.

1. Dị ứng đạm sữa bò là gì?

Dị ứng đạm sữa bò (Cow’s Milk Protein Allergy - CMPA) là tình trạng hệ miễn dịch của trẻ phản ứng quá mức với một hoặc nhiều loại protein (chất đạm) có trong sữa bò.

Khi trẻ ăn hoặc uống thực phẩm chứa đạm bò, hệ miễn dịch sẽ nhận diện nhầm protein này là “chất có hại”, từ đó kích hoạt phản ứng miễn dịch, giải phóng histamin và các chất trung gian khác, gây ra các triệu chứng dị ứng.

Trong sữa bò có hơn 20 loại protein và phần lớn trẻ bị dị ứng đạm sữa bò nhạy cảm với các protein thuộc hai nhóm chính:

• Protein casein: alpha-s1, alpha-s2, beta và kappa-casein
• Protein whey: alpha-lactalbumin và beta-lactoglobulin

2. Triệu chứng của dị ứng đạm sữa bò ở trẻ

Triệu chứng dị ứng đạm sữa bò có thể biểu hiện trên nhiều cơ quan, phổ biến nhất là trên da, hệ tiêu hóa và hệ hô hấp.

Các triệu chứng có thể xuất hiện ngay sau khi trẻ tiếp xúc với đạm sữa bò khoảng vài phút, vài giờ hoặc thậm chí vài tuần.

Các triệu chứng khởi phát nhanh

Các triệu chứng xảy ra trong vòng 2 giờ sau khi trẻ tiêu thụ đạm sữa được gọi là triệu chứng khởi phát nhanh, bao gồm:

• Nổi mề đay, phát ban
• Thở khò khè
• Sưng, ngứa nhẹ quanh miệng, môi
• Sưng nhẹ ở môi, lưỡi, họng
• Nôn mửa
• Đau bụng
• Sốc phản vệ

Triệu chứng khởi phát chậm

Triệu chứng xuất hiện sau 2 giờ khi trẻ tiêu thụ đạm bò được gọi là triệu chứng khởi phát chậm thường, biểu hiện:

• Tiêu chảy
• Đi ngoài phân lẫn máu
• Đau bụng
• Nôn trớ
• Biếng ăn
• Viêm da cơ địa

Một số triệu chứng dị ứng đạm sữa bò có thể bị nhầm lẫn với bất dung nạp lactose, tuy nhiên cách xử trí của hai tình trạng này là hoàn toàn khác nhau, vì vậy ba mẹ cần chú ý để không nhầm lẫn.

Điểm khác biệt quan trọng là bất dung nạp lactose không liên quan đến hệ miễn dịch và thường chỉ gây đầy bụng, chướng hơi, tiêu chảy sau khi uống sữa, mà không kèm theo các biểu hiện đặc trưng của dị ứng. 

Bảng so sánh dị ứng đạm sữa bò và bất dung nạp lactose

3. Trẻ bị dị ứng đạm sữa bò có nguy hiểm không?

Sữa là nguồn cung cấp năng lượng và nhiều dưỡng chất quan trọng cho trẻ trong những năm đầu đời. Khi bị dị ứng đạm sữa bò, trẻ thường phải loại bỏ sữa bò và các chế phẩm từ sữa bò khỏi khẩu phần ăn.

Nếu không được thay thế bằng các thực phẩm phù hợp để bù đắp dinh dưỡng, con có nguy cơ thiếu hụt vi chất, dẫn đến chậm tăng trưởng và suy dinh dưỡng.

Trong những trường hợp dị ứng đạm bò nặng, trẻ có thể bị sốc phản vệ (tình trạng này hiếm gặp nhưng rất nghiêm trọng và thậm chí có thể gây tử vong), cần được cấp cứu ngay:

• Khó thở, thở dồn dập
• Cổ họng sưng nhiều
• Mặt đỏ bừng
• Ngứa ngáy dữ dội
• Da tái nhợt
• Choáng váng, ngất xỉu

4. Trẻ bị dị ứng đạm sữa bò bao lâu thì hết?

Mỗi đợt dị ứng, các triệu chứng thường giảm dần và có thể biến mất trong vài ngày sau khi trẻ ngừng tiếp xúc với đạm sữa bò.

Tuy nhiên, với những biểu hiện khởi phát chậm như viêm da cơ địa, thời gian cải thiện có thể kéo dài hơn, đôi khi cần đến khoảng 2-4 tuần để tổn thương da hồi phục hoàn toàn.

Tình trạng dị ứng đạm sữa bò có xu hướng thuyên giảm theo thời gian và đa số trẻ sẽ dần hình thành khả năng dung nạp khi lớn lên.

Thống kê cho thấy khoảng 50% trẻ có thể dung nạp được đạm sữa bò khi được 1 tuổi, hơn 75% trẻ phát triển khả năng dung nạp ở tuổi lên 3 và trên 90% trẻ sẽ hết dị ứng khi được 6 tuổi nếu được điều trị đúng cách.

5. Trẻ bị dị ứng đạm sữa bò phải làm sao?

Khi nhận thấy con có các biểu hiện dị ứng đạm sữa bò, ba mẹ cần bình tĩnh tĩnh thực hiện các bước sau:

Loại bỏ đạm sữa bò khỏi chế độ ăn

Ngay khi trẻ có các dấu hiệu nghi ngờ dị ứng, ba mẹ hãy ngừng cho trẻ ăn tất cả các thực phẩm có chứa đạm sữa bò như: sữa bò tươi, sữa công thức chứa đạm bò, sữa chua, phô mai, các loại bánh, kẹo chứa thành phần bột sữa bò,...

Đưa trẻ đến gặp bác sĩ để được tư vấn

Sau đó, ba mẹ nên đưa trẻ đến gặp bác sĩ nhi khoa để được đánh giá tình trạng sức khỏe, chỉ định các xét nghiệm cần thiết nhằm chẩn đoán xác định  và tư vấn hướng điều trị phù hợp.

Đặc biệt, nếu trẻ xuất hiện các phản ứng dị ứng sốc phản vệ nghiêm trọng như khó thở, phù môi - lưỡi - họng, nôn ói dữ dội, lơ mơ hoặc tụt huyết áp, cần đưa trẻ đến cơ sở y tế gần nhất ngay lập tức để cấp cứu kịp thời.

Đảm bảo chế độ dinh dưỡng hằng ngày

Cho trẻ bú mẹ hoặc loại sữa thay thế theo chỉ định của bác sĩ. Nếu trẻ đã bắt đầu ăn dặm, cần đảm bảo chế độ ăn dặm đa dạng thực phẩm, cung cấp đầy đủ protein, canxi, vitamin D,... để tránh gây thiếu hụt dinh dưỡng, ảnh hưởng đến sức khỏe và sự phát triển của con.

Không chỉ vậy, trẻ dị ứng đạm sữa bò cũng có xu hướng dễ mắc các dạng dị ứng thực phẩm khác. Vì vậy, trong giai đoạn ăn dặm, khi cho trẻ tiếp xúc với thực phẩm mới, ba mẹ cần cẩn trọng, thử trước với lượng nhỏ và theo dõi con sát sao để phát hiện sớm phản ứng dị ứng nếu có.

Phòng ngừa dị ứng tái phát

Khi trẻ đã được chẩn đoán là dị ứng đạm bò, ba mẹ cần đảm bảo tuân thủ chế độ ăn uống không chứa đạm bò theo chỉ định của bác sĩ nhằm hạn chế nguy cơ dị ứng tái phát.

Tùy theo mức độ dị ứng của từng trẻ, sau mỗi 6-12 tháng bác sĩ có thể chỉ định cho trẻ thử dùng lại sữa có chứa đạm sữa bò với lượng rất nhỏ nhằm đánh giá xem hệ miễn dịch của trẻ đã có khả năng dung nạp hay chưa. Quá trình này cần được thực hiện đúng hướng dẫn của chuyên gia để đảm bảo an toàn.

Với trẻ có tiền sử dị ứng nặng hoặc từng bị sốc phản vệ, ngoài chế độ ăn kiêng nghiêm ngặt, gia đình cần chủ động chuẩn bị thuốc kháng histamin và bút tiêm adrenalin theo khuyến cáo y tế.

Đồng thời, người chăm sóc cần học cách nhận biết dấu hiệu nguy hiểm và sử dụng thuốc đúng cách để có thể cấp cứu kịp thời trong trường hợp trẻ vô tình ăn uống phải đạm sữa bò.

Bổ sung men vi sinh

Trẻ bị dị ứng đạm sữa bò thường đi kèm tình trạng rối loạn hệ vi sinh đường ruột, với sự suy giảm của nhiều nhóm lợi khuẩn quan trọng. Đây là một trong những yếu tố góp phần làm kéo dài tình trạng viêm và phản ứng dị ứng.

Vì vậy, trẻ cần bổ sung lợi khuẩn từ men vi sinh để hỗ trợ lập lại cân bằng hệ vi sinh đường ruột, giúp củng cố hàng rào niêm mạc ruột và điều hòa đáp ứng miễn dịch, góp phần cải thiện triệu chứng và thúc đẩy khả năng dung nạp ở trẻ dị ứng đạm sữa bò.

Khi bổ sung men vi sinh, ba mẹ nên kết hợp cho trẻ ăn nhiều chất xơ hòa tan từ rau củ và trái cây để tạo môi trường thuận lợi cho lợi khuẩn phát triển, giúp nâng cao hiệu quả hỗ trợ đường ruột cho trẻ.

Ba mẹ có thể tham khảo sản phẩm BioAmicus Complete 10 chủng lợi khuẩn cho bé. Sản phẩm được nhập khẩu nguyên hộp từ Canada và đã có mặt tại 15 quốc gia trên thế giới, ba mẹ có thể yên tâm về chất lượng:

BioAmicus Complete - Bổ sung 10 chủng lợi khuẩn cho trẻ

480.000đ

Mua ngay

*Sản phẩm này không phải là thuốc và không có tác dụng thay thế thuốc chữa bệnh.

6. Trẻ bị dị ứng đạm sữa bò uống sữa gì?

Sữa mẹ vẫn là nguồn dinh dưỡng tối ưu nhất đối với trẻ sơ sinh bị dị ứng đạm sữa bò. Khi trẻ bú mẹ hoàn toàn, người mẹ cũng cần tuân thủ chế độ ăn kiêng các thực phẩm chứa đạm sữa bò để hạn chế nguy cơ protein sữa đi vào sữa mẹ và gây phản ứng dị ứng cho trẻ.

Trong trường hợp mẹ không đủ sữa hoặc trẻ đã cai sữa, ba mẹ có thể cân nhắc một số loại sữa thay thế phù hợp theo tư vấn của bác sĩ:

• Sữa thủy phân đạm toàn phần: Lựa chọn phổ biến nhất cho trẻ dị ứng đạm sữa bò. Protein đã được phân cắt thành các chuỗi nhỏ hơn, giúp giảm khả năng gây dị ứng. Tuy nhiên, khoảng 10% trẻ vẫn có thể bị dị ứng khi uống loại sữa này.
• Sữa công thức acid amin: Protein đã được phân giải hoàn toàn thành các axit amin nên không gây dị ứng. Đây thường là lựa chọn dành cho trẻ bị dị ứng mức độ nặng hoặc không dung nạp với sữa thủy phân toàn phần. Nhược điểm của dòng sữa này là giá thành cao và mùi vị khó uống, khiến một số trẻ khó hợp tác khi sử dụng.
• Sữa công thức đạm đậu nành: Có thể được cân nhắc trong một số trường hợp, nhưng cần thận trọng. Nhiều nghiên cứu cho thấy trẻ dưới 6 tháng tuổi bị dị ứng đạm sữa bò có nguy cơ dị ứng chéo với đạm đậu nành. Vì vậy, chỉ nên sử dụng cho trẻ trên 6 tháng tuổi khi đã được đánh giá là dung nạp tốt.
• Sữa công thức đạm gạo: Một lựa chọn thay thế được nghiên cứu trong thời gian gần đây. Một số nghiên cứu tại Ý ghi nhận trẻ bị dị ứng protein sữa bò có thể dung nạp tốt sữa công thức từ gạo. Tuy nhiên, các nghiên cứu tại Úc lại cho thấy gạo có thể liên quan đến nguy cơ khởi phát hội chứng viêm ruột ở trẻ sơ sinh dị ứng đạm bò. Do đó, việc sử dụng sữa công thức từ gạo vẫn cần thêm các nghiên cứu dài hạn, quy mô lớn để khẳng định tính an toàn và hiệu quả.

Bên cạnh đó, ba mẹ cần lưu ý không cho trẻ dị ứng đạm sữa bò sử dụng một số loại sữa sau đây:

• Sữa công thức thông thường dành cho trẻ sơ sinh và trẻ nhỏ không phù hợp vì vẫn chứa nguyên vẹn protein sữa bò.
• Sữa thủy phân đạm một phần cũng không được khuyến cáo, bởi đa số trẻ vẫn có thể xuất hiện phản ứng dị ứng, chỉ phù hợp với một số trường hợp dị ứng rất nhẹ và phải có chỉ định cụ thể.
• Sữa công thức từ đạm động vật khác như sữa dê, sữa cừu hay sữa lừa cũng không phải là lựa chọn an toàn do nguy cơ dị ứng chéo cao. Đặc biệt, nghiên cứu ghi nhận sữa dê vẫn gây dị ứng ở hơn 90% trẻ dị ứng protein sữa bò.
• Sữa công thức từ đạm thực vật khác (ngoại trừ đạm gạo và đạm đậu nành) cũng cần được cân nhắc kỹ lưỡng và chỉ sử dụng khi có hướng dẫn từ bác sĩ.

7. Kết luận

Dị ứng đạm sữa bò là tình trạng khá phổ biến ở trẻ sơ sinh và trẻ nhỏ và hoàn toàn có thể kiểm soát tốt nếu được phát hiện sớm và xử trí đúng cách.

Việc loại trừ đạm sữa bò khỏi chế độ ăn, đảm bảo dinh dưỡng thay thế phù hợp, theo dõi khả năng dung nạp định kỳ và hỗ trợ hệ vi sinh đường ruột đóng vai trò then chốt trong quá trình điều trị.

Phần lớn trẻ sẽ cải thiện và dần hết dị ứng khi lớn lên. Tuy nhiên, để đảm bảo an toàn và hạn chế nguy cơ biến chứng, ba mẹ cần tuân thủ chặt chẽ hướng dẫn của bác sĩ, không tự ý thử sữa hoặc thay đổi chế độ ăn cho trẻ.

Sự đồng hành đúng cách của gia đình trong giai đoạn đầu đời sẽ giúp trẻ vượt qua dị ứng đạm sữa bò một cách an toàn và phát triển khỏe mạnh về lâu dài.

Nếu còn thắc mắc về chế độ dinh dưỡng cho trẻ dị ứng đạm sữa bò, ba mẹ có thể liên hệ hotline 1900 636 985 hoặc truy cập website BioAmicus để được hỗ trợ thêm.