Tìm hiểu ngay 7 nguyên nhân trẻ nói ngọng

Tìm hiểu 7 nguyên nhân trẻ nói ngọng thường gặp dưới đây sẽ giúp phụ huynh có hướng hỗ trợ con cải thiện kỹ năng phát âm và khả năng ngôn ngữ từ sớm.

1. Do sự phát triển ngôn ngữ tự nhiên

Giai đoạn mới bắt đầu tập nói (khoảng 1-3 tuổi), hầu hết trẻ đều bị nói ngọng, phát âm chưa chuẩn, chưa rõ ràng. Đây thường là một phần của quá trình phát triển ngôn ngữ tự nhiên. 

Nguyên nhân chủ yếu do cơ quan phát âm như môi, lưỡi, hàm và thanh quản của trẻ vẫn đang hoàn thiện. Khả năng phối hợp vận động giữa các cơ quan này chưa thuần thục nên âm thanh phát ra chưa tròn vành rõ chữ.

Theo Tài liệu “Phục hồi chức năng nói ngọng, nói lắp và thất ngôn” của Bộ Y Tế, thông thường, đến khi trẻ được khoảng 6 tuổi, tình trạng này sẽ tự hết nếu được người lớn làm gương và uốn nắn.

Tuy nhiên, ba mẹ không nên chủ quan. Nhiều trường hợp phụ huynh khi thấy trẻ nói ngọng với âm điệu đáng yêu, không những không sửa mà còn nhại lại giọng của bé để trêu đùa. Lâu dần, não bộ của trẻ sẽ tự động ghi nhận đó là cách phát âm chuẩn, từ đó tạo thành một thói quen cực kỳ khó sửa khi trẻ lớn lên.

2. Ảnh hưởng từ môi trường giao tiếp và phương ngữ

Nhiều vùng miền tại Việt Nam có đặc trưng phương ngữ riêng. Nếu ông bà, bố mẹ hoặc người chăm sóc trực tiếp có thói quen phát âm sai lệch các âm sắc. Trẻ tiếp xúc hàng ngày sẽ tự động hình thành cách phát âm tương tự dẫn đến nói ngọng.

Ví dụ điển hình thường gặp nhất là việc phát âm nhầm lẫn giữa âm L và N ở một số tỉnh Bắc Bộ như Nam Định, Hưng Yên, Hải Dương, Bắc Ninh, Hà Nam,...

Tình trạng nhầm lẫn âm L/N khá phổ biến ở một số tỉnh Bắc Bộ

3. Bất thường tại cơ quan phát âm

Cấu trúc khoang miệng là yếu tố nền tảng để tạo ra âm thanh chính xác. Khi có bất thường tại khu vực này, trẻ sẽ gặp khó khăn trong việc phát âm chuẩn. Một số tình trạng thường gặp gồm:

• Vấn đề về lưỡi: Lưỡi ngắn, lưỡi dày, lưỡi to hoặc tật dính thắng lưỡi (phanh lưỡi) làm hạn chế biên độ cử động của lưỡi, khiến trẻ không thể phát âm được các âm đòi hỏi phải nâng cao đầu lưỡi (như âm R, N, L. T, S).
• Sứt môi và khe hở vòm miệng (hở hàm ếch): Luồng hơi thoát ra ngoài bằng đường mũi thay vì đường miệng, tạo ra âm mũi và làm giọng nói bị bẹt, ngọng.
• Vấn đề về răng và hàm: Tình trạng mất răng (đặc biệt là răng cửa), hàm lệch, hoặc sai khớp cắn đều làm thay đổi hộp cộng hưởng âm thanh. Việc cho trẻ dùng ti giả quá lâu và thường xuyên cũng có thể dẫn đến biến dạng vòm miệng, xô lệch răng (hô, móm), từ đó ảnh hưởng trực tiếp đến khả năng khép môi và vị trí đặt lưỡi khi phát âm.

Trẻ có vấn đề về lưỡi, hàm, răng, môi,... dễ dẫn đến nói ngọng nghịu

4. Tổn thương não bộ và hệ thần kinh

Phát âm không chỉ phụ thuộc cấu trúc miệng mà còn cần sự điều khiển chính xác từ não bộ.

Ở trẻ bị tổn thương não bộ và hệ thần kinh, khả năng điều khiển, phối hợp các cơ miệng, môi, lưỡi, hàm,... có thể bị ảnh hưởng khiến trẻ phát âm khó khăn, dẫn đến nói nói khó, nói ngọng, méo tiếng,...

5. Suy giảm thính lực

Suy giảm thính lực là một trong những nguyên nhân phổ biến khiến trẻ gặp các vấn đề về ngôn ngữ như: chậm phát triển ngôn ngữ, chậm nói, rối loạn ngôn ngữ, nói ngọng,...

Khi không nghe rõ được âm thanh và lời nói, trẻ sẽ không thể bắt chước và phát âm lại một cách chính xác. Tình trạng nghe kém có thể do:

• Dị tật bẩm sinh ở cơ quan thính giác: tịt ống tai ngoài, dị dạng ốc tai,...
• Biến chứng của các bệnh lý tai mũi họng như: viêm tai giữa mãn tính, viêm tai xương chũm,...

Khả năng nghe là yếu tố nền tảng cho việc phát triển ngôn ngữ

6. Vấn đề về hô hấp

Đây là một nguyên nhân tiềm ẩn gây nói ngọng mà ít phụ huynh chú ý. Khi trẻ mắc viêm VA, amidan phì đại hoặc viêm mũi dị ứng mãn tính,... đường thở bằng mũi bị tắc nghẽn, buộc trẻ phải há miệng để thở.

Thở bằng miệng liên tục và kéo dài có thể ảnh hưởng đến việc phát âm của trẻ, khiến âm phát ra không chuẩn, nhiều giọng mũi, lời nói kém rõ ràng.

7. Không rõ nguyên nhân

Nhiều trường hợp trẻ nói ngọng được thăm khám lâm sàng kỹ lưỡng nhưng không phát hiện bất kỳ dị tật cơ quan phát âm, tổn thương thần kinh hay suy giảm thính lực nào. Theo Hiệp hội Ngôn ngữ - Thính học Hoa Kỳ, dạng rối loạn phát âm vô căn này thường liên quan đến các yếu tố nguy cơ:

• Yếu tố di truyền: Nguy cơ trẻ nói ngọng tăng cao rõ rệt nếu tiền sử gia đình (bố mẹ, anh chị em ruột) từng bị chậm phát triển ngôn ngữ, rối loạn phát âm, rối loạn ngôn ngữ,...
• Tiền sử thai kỳ & sinh nở: Trẻ sinh non, cân nặng sơ sinh thấp; mẹ nhiễm trùng hoặc gặp biến chứng sản khoa trong thai kỳ có nguy cơ cao bị chậm phát triển hoặc rối loạn ngôn ngữ.
• Giới tính: Thống kê lâm sàng cho thấy trẻ nam có tỷ lệ mắc các rối loạn lời nói và ngôn ngữ cao hơn trẻ nữ.

Hy vọng bài viết đã đem những thông tin hữu ích, giúp ba mẹ hiểu rõ về 7 nguyên nguyên nhân trẻ nói ngọng phổ biến nhất. Nếu còn thắc mắc gì thêm, ba mẹ có thể liên hệ hotline 1900 636 985 hoặc truy cập website BioAmicus để được hỗ trợ miễn phí.