Nguyên nhân trẻ tăng động giảm chú ý ADHD. Cách phòng ngừa

Tăng động giảm chú ý hay rối loạn tăng động giảm chú ý (ADHD) là một rối loạn phát triển thần kinh thường gặp ở trẻ nhỏ. Vậy nguyên nhân trẻ tăng động do đâu? Có cách nào phòng ngừa không? Hãy cùng BioAmicus tìm hiểu ngay sau đây!

Nguyên nhân trẻ tăng động giảm chú ý

Nguyên nhân trẻ tăng động vẫn chưa được kết luận chính xác. Đến nay, các nghiên cứu nhận thấy hầu hết các trường hợp mắc ADHD là do sự tương tác kết hợp của nhiều yếu tố di truyền, yếu tố môi trường và sự khác biệt về cấu trúc não bộ.

Cụ thể, các yếu tố nguy cơ có thể dẫn đến tăng động bao gồm:

Yếu tố di truyền

Trẻ có bố mẹ hoặc anh chị em ruột mắc tăng động giảm chú ý có nguy cơ mắc hội chứng này cao hơn gấp nhiều lần, ước tính khả năng di truyền trung bình khoảng 79%.

Ngoài ra, gia đình có tiền sử mắc các vấn đề về phát triển thần kinh và tâm thần khác, đặc biệt là rối loạn phổ tự kỷ (ASD) cũng làm tăng nguy cơ trẻ mắc tăng động.

Các nhà nghiên cứu đã phát hiện ra nguyên nhân có thể liên quan đến sự bất thường về gen như: đột biến nhiễm sắc thể, đột biến một số gen liên quan đến dopamine như DRD4, DRD5, DAT1, SNAP25, COMT,...

Cấu trúc não bộ khác biệt

Nghiên cứu cho thấy nhiều vùng não của trẻ tăng động thường có kích thước nhỏ hơn và phát triển chậm hơn so với trẻ bình thường, như:

• Hạch nền (Basal Ganglia): Vai trò điều khiển vận động.
• Hạch hạnh nhân (Amygdala): Trung tâm xử lý cảm xúc.
• Hồi hải mã (Hippocampus): Khả năng ghi nhớ và học tập.
• Vỏ não trước trán (Prefrontal cortex): Điều khiển hành vi.

Khi các vùng này hoạt động trì trệ hoặc không đồng bộ, trẻ sẽ gặp nhiều khó khăn trong việc kiềm chế xung động, duy trì sự tập trung hay kiểm soát cảm xúc.

Trẻ tăng động thường có cấu trúc não bộ khác biệt so với trẻ bình thường

Yếu tố môi trường

Những yếu tố môi trường làm tăng nguy cơ trẻ mắc tăng động rất đa dạng, thường là những yếu tố có thể gây tiêu cực đến quá trình phát triển não bộ và thần kinh của trẻ từ khi còn là bào thai.

Thiếu hụt dinh dưỡng

Trẻ thiếu một số chất dinh dưỡng quan trọng như sắt, omega-3 hay vitamin D là yếu tố nguy cơ có thể dẫn đến chứng tăng động giảm chú ý:

• Theo nghiên cứu, người mắc tăng động giảm chú ý có ferritin huyết thanh giảm nhẹ đến trung bình - chỉ số cho thấy tình trạng thiếu sắt dự trữ trong cơ thể.
• Phân tích cho thấy người mắc ADHD thường có nồng độ axit béo omega-3 thấp hơn so với người bình thường.
• Một nghiên cứu tại Phần Lan trên 1067 bệnh nhân mắc ADHD với 1067 người đối chứng phù hợp cho thấy mẹ thiếu vitamin D làm tăng khả năng mắc ADHD ở con của họ cao hơn khoảng 50%.

Tiếp xúc với chất độc hại

Những độc chất trong môi trường có thể gây ảnh hưởng đến sức khỏe và sự phát triển thần kinh của trẻ.

• Khói thuốc lá:
• Kết quả từ 20 nghiên cứu trên 3 triệu người đã phát hiện ra rằng việc mẹ hút thuốc lá trong khi mang thai có thể làm gia tăng đến hơn 50% tỷ lệ mắc ADHD ở trẻ.
• Rất nhiều nghiên cứu trên thế giới cho thấy trẻ tiếp xúc với khói thuốc lá thụ động trong thời thơ ấu có nguy cơ mắc ADHD cao hơn 60%.
• Chì: Một phân tích tổng hợp gần đây từ 14 nghiên cứu với hơn 17.000 trẻ em đã báo cáo rằng trẻ có nồng độ chì trong máu cao có nguy cơ mắc ADHD cao gấp 4 lần so với bình thường. 
• Thuốc giảm đau: Một nghiên cứu tại Đài Loan cho thấy việc mẹ sử dụng thuốc giảm đau acetaminophen (paracetamol) trong thời kỳ mang thai có liên quan đến khả năng mắc ADHD ở con cao hơn 33%.
• Chất độc hại khác: Nghiên cứu cho thấy trẻ tiếp xúc nhiều với các chất sau đây cũng làm tăng nguy cơ mắc tăng động: phẩm màu thực phẩm nhân tạo; nitric oxide (chất gây ô nhiễm có trong khí thải xe cộ, khói nhà máy, phân bón, chất thải chăn nuôi,...), phthalate (hóa chất tổng hợp được dùng để làm cho nhựa dẻo hơn và tạo mùi thơm cho sản phẩm, thường có trong đồ chơi của trẻ, bao bì thực phẩm, sơn móng tay, mỹ phẩm,...),...

Bất lợi khi mang thai & sinh nở

Thai kỳ và quá trình sinh nở bất ổn có thể tác động đến quá trình hình thành kết nối thần kinh của trẻ. Những yếu tố liên quan ADHD gồm:

• Mẹ uống rượu, sử dụng chất kích thích khi mang thai.
• Mẹ có tiền sử sảy thai.
• Mẹ bị béo phì/tăng huyết áp/cường giáp khi mang thai.
• Mẹ bị chấn thương tâm lý khi mang thai.
• Mẹ mắc tiền sản giật.
• Trẻ sinh non, sinh nhẹ cân.

Yếu tố khác

• Trẻ từng nhiễm Enterovirus (loại virus gây bệnh tay chân miệng, viêm màng não,...).
• Trẻ sức khỏe yếu, thường xuyên mắc bệnh, ăn uống kém.
• Trẻ từng bị chấn thương đầu.
• Trẻ có rối loạn giấc ngủ.
• Trẻ bị tổn thương tâm lý, bị ngược đãi, được nuôi dưỡng trong môi trường không tích cực thời thơ ấu.

Những yếu tố gây tiêu cực đến quá trình phát triển não bộ có thể làm tăng nguy cơ tăng động ở trẻ

Tăng động giảm chú ý có phòng ngừa được không?

Tuy không thể tác động đến yếu tố di truyền, các bất thường trong gen hay cấu trúc não bộ, ba mẹ vẫn có thể chủ động kiểm soát những yếu tố môi trường khác để giảm nguy cơ trẻ phát triển chứng tăng động giảm chú ý:

Tăng cường sức khỏe của mẹ trước và trong thai kỳ

• Tiêm phòng đầy đủ trước khi mang thai.
• Ăn uống đa dạng, bổ sung đầy đủ các chất dinh dưỡng quan trọng như: omega-3, sắt, vitamin B, vitamin D,...
• Không tự tiện dùng thuốc giảm đau hay bất kỳ loại thuốc nào khác.
• Giữ tâm trạng vui vẻ lạc quan.
• Tránh tiếp xúc với khói thuốc hay các chất độc hại.

Chăm sóc trẻ đúng cách trong những năm đầu đời

• Cho trẻ bú mẹ hoàn toàn trong 6 tháng đầu và tiếp tục bú tới 24 tháng hoặc lâu hơn để bé nhận đủ các yếu tố miễn dịch và dinh dưỡng quý giá trong sữa mẹ.
• Bổ sung đầy đủ vitamin D3, omega-3 từ sơ sinh và bổ sung sắt dự phòng từ 4 tháng cho trẻ.
• Bổ sung men vi sinh để tăng cường sức đề kháng, giảm nguy cơ mắc bệnh truyền nhiễm, nhất là với trẻ sinh non, sinh nhẹ cân.
• Cho trẻ ăn dặm đúng cách từ 6 tháng.
• Luôn duy trì môi trường nuôi dưỡng tích cực, giúp bé cảm nhận được sự an toàn và tình yêu thương.

Chăm sóc sức khỏe bà mẹ và trẻ em đúng cách là biện pháp phòng ngừa tăng động hiệu quả nhất

Kết luận

Như vậy, nguyên nhân gây tăng động giảm chú ý là sự tương tác phức tạp giữa nhiều yếu tố, bao gồm: di truyền, cấu trúc não bộ khác biệt và các tác động của môi trường.

Dù không thể thay đổi nền tảng di truyền hay những bất thường sinh học có sẵn, ba mẹ vẫn có thể phòng ngừa phần nào bằng cách chăm sóc sức khỏe tốt trong thai kỳ, hạn chế tiếp xúc các yếu tố độc hại và nuôi dưỡng trẻ trong môi trường tích cực, lành mạnh.

Sự chủ động của ba mẹ trong giai đoạn sớm chính là bước quan trọng giúp giảm nguy cơ mắc tăng động giảm chú ý và hỗ trợ trẻ phát triển tối ưu hơn.

Nếu còn thắc mắc cần hỗ trợ, ba mẹ có thể liên hệ hotline 1900 636 985 hoặc truy cập website BioAmicus để được tư vấn.