Trẻ tăng động lớn lên có hết không? Hướng dẫn chăm sóc trẻ

Khi nhận kết quả chẩn đoán con mắc hội chứng Rối loạn tăng động giảm chú ý (ADHD), hàng ngàn câu hỏi sẽ xuất hiện trong đầu các bậc phụ huynh. Trong đó, nỗi băn khoăn lớn nhất luôn là: "Trẻ tăng động lớn lên có hết không?". Liệu đây chỉ là một giai đoạn hay là vấn đề theo con suốt đời?

Bài viết này sẽ giải đáp tường tận thắc mắc trên, đồng thời cung cấp lộ trình từ cách dạy, các bài tập rèn luyện cho đến thủ tục xin giấy khuyết tật cho trẻ tăng động để đảm bảo quyền lợi cho con.

1. Trẻ tăng động lớn lên có hết không?

Theo các nghiên cứu y khoa, khoảng 50% trẻ sẽ gần như không còn triệu chứng ADHD rõ ràng khi trưởng thành nếu được điều trị tích cực.

Khoảng 50% trẻ tăng động không còn triệu chứng khi lớn lên

Một số khác vẫn có các triệu chứng của ADHD khi lớn lên, tuy nhiên mức độ thường nhẹ hơn nhiều so với thời thơ ấu. Thay vì chạy nhảy liên tục hay mất kiểm soát hành vi, người lớn mắc ADHD thường gặp các vấn đề kín đáo hơn như khó tập trung lâu, dễ quên, bồn chồn nội tâm hoặc khó sắp xếp công việc.

Như vậy, trẻ bị tăng động giảm chú ý có thể không “hết” hay “khỏi” hoàn toàn, nhưng nếu được chẩn đoán sớm, can thiệp đúng phương pháp và có sự đồng hành kiên trì từ gia đình, trẻ vẫn có thể phát triển tốt, học tập hiệu quả và đạt được thành công trong cuộc sống khi trưởng thành.

2. Trẻ tăng động phải làm sao? Các phương pháp can thiệp sớm

Can thiệp điều trị cho trẻ tăng động giảm chú ý (ADHD) không chỉ là uống thuốc hay một phương pháp đơn lẻ, mà cần một chiến lược tổng thể, lâu dài và phối hợp nhiều yếu tố.

Mục tiêu điều trị ADHD

Mục tiêu điều trị ADHD không phải là loại bỏ nó vì không thể loại bỏ được mà là làm giảm bớt nó, kiềm chế nó để trẻ có thể học tập, sinh hoạt bình thường như những người khác.

• Cải thiện hiệu quả học tập và công việc
• Cải thiện quan hệ trong gia đình, trường học và xã hội
• Cải thiện khả năng tự chăm sóc, độc lập
• Làm giảm các hành vi quấy rối
• Cải thiện việc tự kiểm soát bản thân
• Cải thiện tâm lý tự ti (low self-esteem)
• Cải thiện sự an toàn trong cuộc sống, giảm các hành động nguy cơ cao.

Mục tiêu điều trị ADHD

Phương pháp điều trị

Dưới đây là các nhóm phương pháp can thiệp quan trọng, thường được áp dụng song song:

• Liệu pháp tâm lý và hành vi cho gia đình và trẻ
• Các biện pháp hỗ trợ từ nhà trường
• Thuốc

3 cách trị liệu chính cho ADHD

Liệu pháp tâm lý và hành vi

• Giúp trẻ nhận biết hành vi phù hợp - không phù hợp, học cách kiểm soát xung động và cảm xúc.
• Áp dụng các kỹ thuật như: củng cố hành vi tích cực, thiết lập quy tắc rõ ràng, khen thưởng đúng lúc,...
• Cần có sự hướng dẫn của chuyên gia tâm lý/giáo dục đặc biệt và cha mẹ thực hành nhất quán tại nhà.
• Hiệu quả cao nhất khi bắt đầu càng sớm càng tốt.

Hỗ trợ giáo dục từ nhà trường

• Điều chỉnh chương trình học phù hợp với khả năng tập trung của trẻ.
• Tăng thời gian làm bài tập hay bài thi
• Cho nghỉ giữa giờ nhiều lần
• Thay đổi số lượng bài tập về nhà
• Cho trẻ ngồi phía trước
• Giảm áp lực điểm số, đánh giá linh hoạt hơn.
• Áp dụng giáo dục hòa nhập hoặc kế hoạch học tập cá nhân nếu cần.
• Sự phối hợp chặt chẽ giữa gia đình - giáo viên - nhà trường giúp trẻ tiến bộ ổn định hơn.

Sử dụng thuốc

Tuân thủ dùng thuốc đều đặn, đúng và đủ liều theo chỉ định của bác sĩ chuyên khoa (nếu cần) để hỗ trợ con cải thiện triệu chứng hiệu quả, bền vững.

Giữa vấn đề điều trị tâm lý và thuốc, NIMH đang thực hiện môt nghiên cứu gọi là nghiên cứu MAT về hiệu quả điều trị trên trẻ adhd. Kết quả cho thấy:

• Nếu điều trị đơn độc thì thuốc có hiệu quả hơn là trị liệu tâm lý.
• Khi kết hợp thuốc và tâm lý thì vẫn không thấy hiệu quả hơn là điều trị bằng thuốc đơn độc, trừ trường hợp có các vấn đề khác kèm theo như lo âu, trầm cảm, hành vi chống đối, …
• Điều trị kết hợp thường là cho kết quả hài lòng nhất theo đánh giá từ cha mẹ và thầy cô giáo.

Có nhiều đứa trẻ đã cải thiện ngoạn mục sau khi dùng thuốc, như trở thành một người khác (theo lời của cha mẹ và thầy cô). Có những trẻ có kết quả học tập vượt bậc chỉ sau 1-2 tháng dùng thuốc. Có những trẻ có thể báo thuốc hết tác dụng lúc mấy giờ và điểm của các lớp học sau giờ đó luôn thấp hơn các lớp học buổi sáng.

Tuy nhiên trong các trường hợp ADHD phức tạp và kèm theo các rối loạn hành vi khác, hiệu quả của thuốc có thể sẽ không rõ rệt như vậy.

Nếu mẹ vẫn băn khoăn về dùng thuốc trị ADHD thì mẹ có thể áp dụng như sau: Đầu tiên, mẹ cứ cho áp dụng trị liệu tâm lý và hành vi, nếu sau một thời gian  mà không thể cải thiện tốt thì nên dùng thuốc. 

Ngoài ra, một số phương pháp bổ trợ khác như:

Chế độ dinh dưỡng

• Đảm bảo trẻ ăn đủ năng lượng và dưỡng chất thiết yếu cho sức khỏe của trẻ.
• Bổ sung thêm các vi chất cần thiết cho trí não như omega-3 (DHA và EPA), sắt, choline,... từ thực phẩm và thực phẩm bổ sung theo tư vấn của chuyên gia dinh dưỡng và bác sĩ chuyên khoa.
• Hạn chế thực phẩm nhiều đường tinh luyện, phẩm màu nhân tạo, chất phụ gia, đồ ăn nhanh,... vì có thể làm trẻ dễ kích động và khó tập trung hơn.
• Duy trì bữa ăn đúng giờ giúp ổn định đường huyết và hành vi của trẻ.

Vận động thể chất

• Khuyến khích trẻ vận động mỗi ngày để giải phóng năng lượng dư thừa.
• Ưu tiên các môn thể thao cá nhân như bơi lội, võ thuật, chạy bộ, đạp xe,...
• Vận động đều đặn giúp cải thiện khả năng tập trung, kiểm soát cảm xúc và chất lượng giấc ngủ.
• Tránh ép trẻ ngồi yên quá lâu trong ngày.

Rèn luyện kỹ năng điều hòa cảm xúc

• Dạy trẻ các bài tập hít thở sâu, thư giãn, thiền đơn giản phù hợp độ tuổi.
  Giúp trẻ học cách bình tĩnh lại khi căng thẳng hoặc quá kích thích.
• Duy trì thói quen sinh hoạt đều đặn: ngủ đủ giấc, giờ giấc ổn định.

Ba mẹ có thể quan tâm:

7 Trò chơi cho trẻ tăng động giảm chú ý mẹ nên biết

3. Hướng dẫn xin giấy khuyết tật cho trẻ tăng động

Nhiều phụ huynh e ngại gắn mác “khuyết tật” cho con, nhưng việc xin giấy khuyết tật cho trẻ tăng động (ở mức độ nặng/ảnh hưởng nghiêm trọng đến sinh hoạt) là cách để bảo vệ quyền lợi hợp pháp cho trẻ tại Việt Nam.

Tại sao nên xin giấy xác nhận?

• Trẻ được hưởng chế độ miễn học phí, hỗ trợ chi phí học tập, trợ cấp xã hội,... hàng tháng.
• Được hưởng chế độ giáo dục hòa nhập, có chương trình giáo dục và phương pháp đánh giá riêng phù hợp với khả năng, không áp lực như trẻ bình thường,...

Quy trình xin giấy xác nhận khuyết tật

• Bước 1: Chuẩn bị các hồ sơ cần thiết: giấy khai sinh, sổ hộ khẩu, bệnh án/giấy chẩn đoán, kết luận của cơ sở y tế về tình trạng của trẻ,....
• Bước 2: Làm đơn đề nghị xác định mức độ khuyết tật (Mẫu số 01) ban hành kèm theo Thông tư 01/2019/TT-BLĐTBXH; nộp tại UBND xã/phường nơi cư trú.
• Bước 3: Hội đồng xác định mức độ khuyết tật của xã/phường sẽ tiến hành đánh giá và cấp Giấy xác nhận khuyết tật.

Chi tiết hơn ba mẹ nên liên hệ cán bộ tư pháp - hộ tịch tại địa phương để được hướng dẫn cụ thể.

4. Kết luận

Quay lại với câu hỏi "Trẻ tăng động lớn lên có hết không?", câu trả lời là có thể hết hoặc giảm bớt đáng kể nếu được chẩn đoán sớm và can thiệp đúng cách.

Ba mẹ đừng quá lo lắng về tương lai, hãy tập trung vào hiện tại, áp dụng các phương pháp điều trị khoa học để hỗ trợ trẻ tăng động có môi trường phát triển tốt nhất.

Nếu còn thắc mắc gì thêm, ba mẹ có thể liên hệ hotline 1900 636 985 hoặc truy cập website BioAmicus để được hỗ trợ.