Táo bón ở trẻ 3 tuổi có nguy hiểm không? Khi nào cần đưa trẻ đi khám

Táo bón ở trẻ 3 tuổi là tình trạng thường gặp, bởi đây là cột mốc trẻ bắt đầu đi lớp mầm non, thay đổi môi trường sinh hoạt và chế độ ăn uống. Phần lớn trường hợp không nguy hiểm và có thể cải thiện. Tuy nhiên, nếu táo bón kéo dài hoặc kèm đau bụng, nôn, chảy máu..., trẻ cần được bác sĩ đánh giá để tìm nguyên nhân và điều trị phù hợp. 

Trẻ 3 tuổi bị táo bón có nguy hiểm không? Khi nào cần đưa trẻ đi khám 

Táo bón ở trẻ 3 tuổi có nguy hiểm không? 

Theo NIDDK (tổ chức thuộc Viện Y tế Quốc Gia Hoa Kỳ), táo bón ở trẻ thường chỉ diễn ra trong thời gian ngắn và không gây nguy hiểm. Nhưng nếu tình trạng táo bón ở trẻ 3 tuổi (táo bón chức năng) kéo dài quá 2 tuần, trẻ có thể đối mặt với các biến chứng nguy hiểm như như nứt kẽ hậu môn, hình thành trĩ sơ khai và tạo tâm lý sợ đi ngoài ở trẻ…

Bên cạnh đó, táo bón ở trẻ 3 tuổi sẽ nguy hiểm nếu bắt nguồn từ bệnh lý hoặc bất thường thực thể, gọi là táo bón thực thể. Một số bệnh có thể gây táo bón ở trẻ gồm phình đại tràng bẩm sinh (Hirschsprung), bệnh celiac, suy giáp, rối loạn chuyển hóa hoặc bất thường cấu trúc đường tiêu hóa. 

Dấu hiệu trẻ 3 tuổi bị táo bón cha mẹ cần biết 

Để phát hiện sớm tình trạng táo bón ở trẻ, cha mẹ cần chú ý các dấu hiệu sau:

Số lần đi tiêu bất thường

Theo PubMed (PMC), táo bón là tình trạng trẻ đi tiêu ít hơn bình thường, dưới 3 lần/tuần. Đây là tiêu chí cơ bản và dễ quan sát nhất để nhận biết táo bón.

Tuy nhiên, cha mẹ cần theo dõi trong vài ngày liên tiếp thay vì chỉ dựa vào một lần duy nhất, vì tần suất đi tiêu có thể dao động nhẹ theo chế độ ăn uống hàng ngày của trẻ.

Tính chất phân thay đổi 

Tính chất phân thay đổi là một trong những dấu hiệu nhận biết táo bón ở trẻ 3 tuổi

Phân của trẻ trở nên khô, cứng, vón cục thành từng viên nhỏ hoặc xù xì rạn nứt, khiến trẻ khó đi ngoài hơn bình thường. Trong một số trường hợp nặng, phân có thể lẫn máu tươi do các mô niêm mạc hậu môn bị rách nhẹ khi khối phân cứng cọ xát lúc đi qua. 

Cha mẹ có thể dựa vào bảng Bristol Stool Chart phân loại 7 loại phân ở trẻ để xác định tình trạng táo bón. Theo PubMed Central (PMC), chiếu theo thang đo chuẩn y khoa Bristol Stool Chart, phân táo bón ở trẻ thường nằm ở loại 1 hoặc loại 2.

Biểu hiện khi đi tiêu

Táo bón ở trẻ 3 tuổi thường có các biểu hiện như đau bụng, quấy khóc, mặt đỏ bừng và gồng mình khi rặn để cố đẩy phân ra ngoài.

Sau nhiều lần trải qua cảm giác đau đớn này, trẻ dần hình thành phản xạ sợ đi tiêu, né tránh nhà vệ sinh, khiến tình trạng táo bón có xu hướng nặng thêm theo thời gian nếu không được can thiệp.

Bụng chướng, phình to, són phân

Do phân tích tụ lâu ngày trong đại tràng mà không được đào thải ra ngoài, bụng trẻ thường có biểu hiện phình to, chướng hơi rõ rệt. Khi sờ nhẹ vào vùng bụng, cha mẹ có thể cảm nhận được độ căng cứng bất thường.

Một số trẻ còn có thể bị són phân, phân mềm hoặc lỏng rò ra quần và dễ bị nhầm với tiêu chảy. Tình trạng này có thể xảy ra khi phân cứng bị ứ lại trong trực tràng và phân mềm hơn rò rỉ xung quanh.

Hành vi nín giữ phân

Trẻ 3 tuổi bị táo bón có biểu hiện nín giữ phân, né tránh đi đại tiên 

Theo NIDDK (tổ chức thuộc Viện Y tế Quốc gia Hoa Kỳ), khi trẻ chủ động tránh hoặc trì hoãn đi tiêu, trẻ thường đứng nhón chân rồi nhún người về phía sau, siết chặt mông, thực hiện các động tác khác thường hoặc tìm góc khuất để nín nhịn. 

Hành vi này khiến phân ứ đọng lâu hơn trong ruột, ngày càng khô cứng và làm táo bón trầm trọng thêm.

Khi nào cần đưa trẻ 3 tuổi bị táo bón đi khám?

Theo PubMed (PMC), dưới đây là các dấu hiệu cảnh báo nguy hiểm cần đưa trẻ bị táo bón đi khám bác sĩ nhi khoa ngay:

• Nôn mửa kèm chướng bụng 
• Trẻ chậm tăng cân hoặc không phát triển tốt
• Không đáp ứng với điều trị thông thường
• Bị són phân thường xuyên
• Chậm phát triển hoặc có bất thường về vận động

Ngoài các triệu chứng cha mẹ quan sát được, bác sĩ có thể phát hiện một số dấu hiệu cần đánh giá chuyên sâu hơn như: vị trí hậu môn bất thường, nghi ngờ tật nứt đốt sống…

Trẻ 3 tuổi bị táo bón nên làm gì để cải thiện?

Nếu trẻ vẫn khỏe mạnh và không có dấu hiệu cảnh báo, cha mẹ có thể bắt đầu các giải pháp khắc phục tình trạng táo bón ở trẻ 3 tuổi dưới đây: 

Điều chỉnh chế độ ăn uống giàu chất xơ

Ba mẹ cần điều chỉnh chế độ ăn giàu chất xơ cho trẻ 3 tuổi bị táo bón

Theo AAP (Viện Hàn Lâm Nhi khoa Hoa Kỳ), một trẻ 3 tuổi cần bổ sung khoảng 8g chất xơ mỗi ngày. Chất xơ khi vào đường ruột sẽ hút nước, nở ra giúp làm mềm khối phân, gia tăng thể tích phân và kích thích nhu động ruột co bóp đẩy chất thải ra ngoài dễ dàng. 

Cha mẹ nên bổ sung cho trẻ các loại rau củ như:

• Rau củ giàu chất xơ: Các loại rau như rau mồng tơi, rau dền, khoai lang... nấu chín mềm, thái nhỏ hoặc xay băm vừa phải để nấu canh, luộc, nấu cháo, xào nhẹ và chia đều vào các bữa ăn chính trong ngày. 
• Trái cây chín giàu nước: Bơ, đu đủ chín, táo, chuối chín... cung cấp vitamin và chất xơ làm mềm phân. Cho trẻ ăn trực tiếp dạng miếng nhỏ, dằm nhuyễn hoặc làm sinh tố, có thể dùng làm các cữ bữa phụ trong ngày.
• Ngũ cốc nguyên hạt và các loại hạt: Yến mạch, gạo lứt, đậu đỗ... nấu thành cháo, súp mềm, hoặc trộn chung gạo lứt với gạo trắng để nấu cơm mềm cho bé ăn vào bữa sáng hoặc các bữa chính.

Lưu ý, ba mẹ nên bổ sung chất xơ từ từ vào khẩu phần ăn của con, tránh bổ sung quá nhiều hoặc liên tục. 

Mẹ có thể đọc thêm: Trẻ táo bón nên ăn gì?

Cung cấp đủ lượng nước cần thiết 

Nước đóng vai trò bôi trơn đường ống tiêu hóa và là yếu tố quyết định giúp phân không bị cô đặc, khô cứng bên trong đại tràng. 

Theo AAP (Viện Hàn Lâm Nhi khoa Hoa Kỳ), trẻ 3 tuổi trung bình cần cung cấp khoảng 240ml đến 1.200ml tương đương 1-5 cốc nước mỗi ngày. Phụ huynh nên chủ động nhắc nhở bé uống từng hụm nước nhỏ đều đặn suốt cả ngày thay vì chờ đến khi bé cảm thấy khát mới uống. 

Vào những ngày thời tiết nắng nóng hoặc khi trẻ chạy nhảy vận động nhiều, mẹ cần tăng thêm lượng nước lọc để bù đắp lượng dịch mất đi qua mồ hôi. 

Tập thói quen đi tiêu đúng giờ và đúng tư thế

Rèn luyện thói quen đại tiện khoa học giúp trẻ khôi phục phản xạ rặn tự nhiên của cơ thể và giảm bớt cảm giác lo sợ mỗi khi đi ngoài. Phụ huynh nên tập cho con ngồi bồn cầu vào một khung giờ cố định trong ngày, thường là sau bữa ăn để tận dụng phản xạ dạ dày – đại tràng đang co bóp mạnh. 

Theo PubMed Central (PMC), khi trẻ ngồi vệ sinh, hãy chuẩn bị một chiếc ghế nhỏ kê dưới chân hoặc bệ ngồi toilet chuyên dụng sao cho đầu gối nâng cao hơn hông. Tư thế ngồi này giúp cơ thắt hậu môn thư giãn hoàn toàn, tạo đường thẳng cho phân thoát ra ngoài một cách trơn tru nhất.

Tạo tâm lý thoải mái và khuyến khích trẻ vận động phù hợp 

Tạo tâm lý thoải mái và khuyến khích trẻ vận động giúp cải thiện tình trạng táo bón

Tâm lý sợ đau do từng bị rách hậu môn là nguyên nhân hàng đầu khiến trẻ 3 tuổi cố tình nín giữ phân. Cha mẹ tuyệt đối không nên quát mắng hay ép buộc khiến bé căng thẳng, thay vào đó hãy kiên nhẫn động viên, khen thưởng mỗi khi con hợp tác ngồi bồn cầu. 

Bên cạnh việc giải tỏa tâm lý, hãy khuyến khích trẻ tích cực chạy nhảy, đạp xe hoặc chơi các trò chơi vận động ít nhất 30–60 phút mỗi ngày nhằm kích thích các cơ bụng và nhu động ruột co bóp hiệu quả hơn. 

Cha mẹ không nên tự ý làm gì khi trẻ bị táo bón? 

Khi táo bón ở trẻ 3 tuổi, cha mẹ không nên tự ý sử dụng thuốc nhuận tràng, thuốc xổ hoặc thụt tháo nhiều lần khi chưa được bác sĩ hướng dẫn. Việc lựa chọn thuốc và liều dùng cần dựa trên mức độ táo bón, tình trạng ứ phân và sức khỏe của từng trẻ.

Theo NIDDK (tổ chức thuộc Viện Y tế Quốc gia Hoa Kỳ) cũng khuyến cáo không cho trẻ sử dụng thuốc thụt hoặc thuốc nhuận tràng nếu chưa có chỉ định của bác sĩ.

Bên cạnh đó, cha mẹ nên tránh:

• Ép trẻ ngồi bô quá lâu hoặc bắt trẻ phải rặn.
• Quát mắng khi trẻ són phân hoặc không chịu đi vệ sinh.
• Chỉ tập trung vào việc tăng rau quả nhưng bỏ qua thói quen nhịn đi tiêu.
• Tự ý ngừng hoặc thay đổi thuốc đang sử dụng nếu nghi ngờ thuốc gây táo bón mà chưa trao đổi với bác sĩ.

Mời mẹ đọc thêm:

Hậu quả của táo bón ở trẻ em

Mẹo dân gian trị táo bón cho trẻ sơ sinh

Tóm lại, táo bón ở trẻ 3 tuổi phần lớn không nguy hiểm nếu được nhận biết và xử lý sớm. Kết hợp xử lý tại chỗ đúng cách và xây dựng thói quen sinh hoạt lành mạnh sẽ giúp đường tiêu hóa của trẻ sớm khỏe mạnh trở lại.

Để nhận được tư vấn về tình trạng táo bón ở trẻ, hãy trực tiếp trao đổi về tình trạng táo bón của con qua hotline 1900 636 985 hoặc liên hệ website BioAmicus ba mẹ nhé.