Táo bón ở trẻ - Cẩm nang chi tiết giúp cha mẹ xử lý đúng cách

Táo bón ở trẻ là vấn đề tiêu hóa thường gặp, có thể xuất hiện từ giai đoạn sơ sinh đến tuổi đi học. Trường hợp trẻ bị táo bón lâu ngày có thể ảnh hưởng đến sức khỏe, gây khó khăn cho việc điều trị. 

Bài viết dưới đây sẽ giúp ba mẹ hiểu rõ nguyên nhân, dấu hiệu và cách xử lý táo bón ở trẻ đúng cách. 

Táo bón ở trẻ em là gì?

Theo NIDDK (tổ chức thuộc Viện Y tế Quốc gia Hoa Kỳ), táo bón trẻ nhỏ là tình trạng trẻ đi ngoài khó khăn, phân cứng, khô hoặc vón cục, đôi khi đi ngoài ít hơn bình thường (dưới 2 lần/tuần). Tình trạng này có thể gặp ở trẻ sơ sinh, trẻ đang ăn dặm cho đến trẻ đã đi học…

Tuy nhiên, tần suất đi ngoài bình thường có thể khác nhau giữa từng trẻ và thay đổi theo độ tuổi. Do đó, để nhận biết bệnh táo bón ở trẻ em, cha mẹ không nên chỉ dựa vào số lần trẻ đi ngoài mà cần xem xét tổng thể tình trạng phân và biểu hiện của trẻ.

Dấu hiệu nhận biết em bé bị táo bón 

Theo PubMed Central (PMC), tần suất đi ngoài của trẻ ≤ 2 lần/tuần, kèm phân cứng, khô hoặc dạng viên có thể là dấu hiệu táo bón 

Ngoài ra, táo bón trẻ nhỏ có thể đi kèm với các biểu hiện như: 

• Trẻ rặn mạnh, khóc, kêu đau và khó chịu khi cố gắng đi đại tiện 
• Có những vết rách nhỏ quanh hậu môn, gây đau và chảy máu
• Đau bụng quanh rốn, đau quặn từng cơn, đầy hơi và chán ăn 
• Trẻ thay đổi tư thế, nhón chân, siết mông hoặc có những động tác bất thường để tránh đi ngoài. 
• Són phân không có kiểm soát. Một khi trẻ bị táo bón đồng nghĩa với việc dịch ruột sẽ ứ lại quanh khối phân cứng gây tắc nghẽn. Trong trường hợp dịch ứ nhiều sẽ gây nên triệu chứng són phân lỏng.

Những triệu chứng táo bón khiến trẻ khó chịu, đau đớn và sợ đi ngoài. Trẻ càng cố nhịn đi vệ sinh, tình trạng táo bón càng trở nên nghiêm trọng.

Nguyên nhân gây táo bón ở trẻ 

Có rất nhiều nguyên nhân gây nên táo bón ở trẻ sơ sinh và trẻ nhỏ. Các nguyên nhân phổ biến nhất đến từ yếu tố dinh dưỡng và thói quen sinh hoạt:

Nguyên nhân trẻ bị táo bón

• Nhịn đi vệ sinh: Đây là tình trạng khá phổ biến gây táo bón ở trẻ. Trẻ có thể nhịn vì từng bị đau khi đi ngoài, đang tập ngồi bô, ngại sử dụng nhà vệ sinh hoặc mải chơi. 

• Ít vận động: Trẻ dành nhiều thời gian nằm, ngồi hoặc ít tham gia các hoạt động thể chất phù hợp, có thể có nguy cơ táo bón cao hơn. Khi trẻ ít vận động, nhu động ruột có thể chậm lại, khiến phân lưu lại lâu hơn trong đại tràng và bị hấp thụ nhiều nước, trở nên khô cứng và khó đi ngoài. 
• Chế độ ăn thiếu chất xơ, thiếu nước: Trẻ ít rau xanh, trái cây, ngũ cốc nguyên hạt hoặc thường xuyên sử dụng các thực phẩm ít chất xơ. Ngoài ra, trẻ ít uống nước cũng tăng nguy cơ táo bón. 
• Thay đổi chế độ ăn uống: Trẻ chuyển từ bú mẹ sang ăn dặm hoặc thay đổi chế độ ăn đột ngột khiến hệ tiêu hóa chưa kịp thích nghi.
• Sử dụng thuốc: Một số loại thuốc giảm đau, hạ sốt, thuốc giảm ho, điều trị tiêu chảy,… có thể gây tác dụng phụ làm phân trở nên khô rắn, khó di chuyển gây táo bón.
• Sử dụng sữa công thức: Trẻ uống sữa công thức dễ bị táo bón hơn trẻ bú mẹ hoàn toàn. Do sữa công thức chứa tỷ lệ đạm casein cao, dễ vón cục và gây khó tiêu so với sữa mẹ, dẫn đến tình trạng táo bón.  
• Một số bệnh lý: Các bệnh như phình đại tràng bẩm sinh (Hirschsprung), suy giáp, bệnh thần kinh, xơ nang, suy dinh dưỡng hoặc thiếu máu… có thể ảnh hưởng đến nhu động và trương lực ruột, từ đó khiến trẻ dễ bị táo bón. 

Trẻ bị táo bón có nguy hiểm không?

Theo NIDDK (tổ chức thuộc Viện Y tế quốc gia Hoa Kỳ), trẻ táo bón trong một thời gian ngắn có thể không gây ảnh hưởng nghiêm trọng đến sức khỏe, chỉ gây khó chịu một chút. Tuy nhiên, nếu không điều trị sớm, khắc phục kịp thời các nguyên nhân, có thể gây nên tình trạng: 

• Táo bón kéo dài 
• Đi ngoài đau 
• Ứ phân 
• Các vấn đề liên quan đến bàng quan

Nguy hiểm hơn có thể gây nên các biến chứng như: 

• Nứt hậu môn thường xuất hiện với triệu chứng chảy máu và đau do vết rách da xung quanh vùng hậu môn.                                    
• Sa tràng trực tràng, có thể xảy ra khi trực tràng lồi ra ngoài hậu môn.                                                           
• Bệnh trĩ xảy ra khi trẻ thường xuyên phải rặn khi đại tiện, làm tăng áp lực lên các tĩnh mạch ở vùng hậu môn – trực tràng. 
• Chứng són phân là tình trạng phân bị ứ đọng tích tụ trong đại tràng và trực tràng, dẫn đến rò rỉ phân ra ngoài.

Cách xử lý bệnh táo bón ở trẻ em an toàn tại nhà 

Thay đổi chế độ ăn uống và thói quen sinh hoạt hàng ngày của trẻ, có thể giúp giảm tình trạng bị táo bón. Dưới đây là một số biện pháp cụ thể ba mẹ có thể áp dụng tại nhà. 

Hướng dẫn chăm sóc và điều trị táo bón ở trẻ

Tăng thực phẩm giàu chất xơ

Bổ sung chất xơ giúp tăng cường nhu động ruột, làm mềm phân và hỗ trợ hệ tiêu hóa hoạt động tốt hơn.

Mẹ có thể cung cấp thêm chất xơ cho bé thông qua ngũ cốc nguyên cám, cho bé ăn các loại hoa quả chín như: cam, quýt, bưởi, chuối, bơ, đu đủ hoặc rau xanh như súp lơ, mồng tơi, rau dền… 

Bổ sung men vi sinh

Bổ sung men vi sinh để hỗ trợ điều trị táo bón ở trẻ là giải pháp đang được nhiều chuyên gia đánh giá cao về hiệu quả và độ an toàn. 

Bổ sung men vi sinh giúp cung cấp cho đường ruột hàng tỷ lợi khuẩn, trực tiếp và gián tiếp làm giảm tình trạng khô táo khó đi tiêu:

• Tăng cường nhu động ruột, giúp thức ăn không bị lưu giữ quá lâu gây mất nước
• Kích thích ruột già tăng cường giữ nước trong lòng ruột, làm mềm phân
• Kết hợp cùng với chất xơ giúp phân vào khuôn nhưng không bị khô cứng

Men vi sinh nên sử dụng cho trẻ bị táo bón là men vi sinh đa chủng. Dòng men này giúp cải thiện hệ vi sinh tự nhiên, xây dựng đường ruột khỏe mạnh với đa dạng lợi khuẩn.

Uống đủ nước

Nước giúp làm mềm phân, giúp phân di chuyển dễ dàng qua ruột. Uống đủ nước giúp ruột già không cần tái hấp thu nước từ phân gây táo bón ở trẻ. 

Mẹ có thể cung cấp đủ nước hằng ngày theo độ tuổi:

• Trẻ sơ sinh dưới 6 tháng tuổi: Bú mẹ hoàn toàn giúp cung cấp đủ nước và dinh dưỡng cần thiết
• Trẻ bắt đầu ăn dặm từ 6 – 12 tháng cần uống 600ml nước/ngày (bao gồm: sữa, nước, nước trái cây…).
• Trẻ 1 – 3 tuổi cần uống 900ml nước/ngày.
• Trẻ 3 – 5 tuổi cần uống 1200ml nước/ngày.
• Trẻ lớn hơn 10 tuổi uống bằng người lớn: 1500 – 2000 ml nước/ngày.

Đối với nước ép hoa quả, các bà mẹ nên chế biến từ hoa quả tươi chứ không nên mua nước hoa quả ép sẵn đóng hộp.

Xây dựng thói quen đi vệ sinh đúng giờ đều đặn 

Tập cho bé đi vệ sinh vào một giờ nhất định trong ngày để hình thành cho cơ thể bé phản xạ đi vệ sinh hàng ngày.

Khi thấy bé đang chơi bỗng nhiên chạy vô góc nhà đứng hoặc ngồi: đó là dấu hiệu bé đang nín nhịn. Mẹ nên khuyến khích bé đi tiêu lúc này.

Nếu bé đi tiêu phân khô, rắn, đau rát phần hậu môn hoặc có kèm 1 ít máu. Các mẹ có thể thoa một ít kem dưỡng ẩm vào vùng hậu môn sau khi vệ sinh sạch với nước. Cuối cùng, lau khô bằng khăn mềm để giúp bé dễ chịu hơn.

Khuyến khích bé vận động

Khích lệ bé chơi đùa, chạy nhảy, tránh để bé ngồi một chỗ quá lâu. Các hoạt động vận động phù hợp với độ tuổi, giúp kích thích nhu động ruột, hỗ trợ tiêu hóa tốt hơn, giảm tình trạng táo bón ở trẻ. 

Xoa bụng bé hàng ngày

Xoa bụng hàng ngày cho bé để kích thích nhu động ruột của bé, giúp ruột già đào thải phân dễ dàng hơn.

Trước khi xoa bụng cho bé, mẹ nên xoa 2 bàn tay vào nhau cho ấm lên. Dùng hai tay xoa bụng trẻ nhẹ nhàng theo chiều kim đồng hồ. Mỗi lần thực hiện kéo dài từ 10 – 15 phút.

Sử dụng sữa công thức phù hợp với bé

Nếu trẻ đang bú mẹ thì vẫn tiếp tục cho bú mẹ. Trẻ bú mẹ thường ít có nguy cơ mắc táo bón hơn trẻ uống sữa công thức

Nếu đang uống sữa công thức, mẹ cần xem lại việc tuân thủ cách pha theo hướng dẫn của nhà sản xuất. Việc pha sữa quá đặc, sai tỷ lệ có thể khiến con bị táo.

Hãy ưu tiên sữa công thức không chứa dầu có, đạm whey hoặc có thêm thành phần chất xơ hòa tan, đạm thủy phân. Những loại sữa này sẽ giúp trẻ ít bị táo hơn.

Có nên tự ý dùng thuốc khi trẻ bị táo bón?

Theo NIDDK (tổ chức thuộc Viện Y tế Quốc gia Hoa Kỳ), không nên tự ý cho trẻ dùng thuốc khi bị táo bón. Bạn cần trao đổi với bác sĩ nhi khoa trước khi sử dụng hoặc ngưng bất kỳ loại thuốc nào cho bé. 

Dù phần lớn thuốc nhuận tràng bán không cần kê đơn, bạn chỉ nên cho bé dùng khi có chỉ định từ bác sĩ. Bác sĩ sẽ hướng dẫn liều dùng phù hợp và chỉ định thời điểm dừng thuốc khi thói quen ăn uống, đi tiêu của bé đã ổn định. 

Ngoài ra, nếu trẻ đang dùng thuốc hoặc thực phẩm chức năng nào đó (kể cả không kê đơn) mà nghi ngờ là nguyên nhân gây táo bón, mẹ cũng không nên tự ý ngừng hay đổi thuốc. Hãy hỏi ý kiến bác sĩ trước — bác sĩ sẽ quyết định nên ngừng, giảm liều hay đổi sang loại khác phù hợp hơn. 

Khi nào táo bón ở trẻ cần thăm khám bác sĩ?

Hầu hết các trường hợp táo bón ở trẻ có thể được điều trị tại nhà. Song, vẫn có những trường hợp táo bón cần được thăm khám bởi bác sĩ để xác định nguyên nhân và điều trị kịp thời.

Mẹ nên đưa trẻ đi thăm khám bác sĩ nếu thấy con có các dấu hiệu dưới đây:

• Táo bón kéo dài trên một tuần, thay đổi chế độ ăn không có tác dụng
• Táo bón sau khi trẻ mới sinh, bụng chướng, không xì hơi
• Trẻ bị đau bụng dữ dội hoặc liên tục
• Táo bón ảnh hưởng đến tiêu hóa: kém ăn, gầy sút, suy dinh dưỡng kèm theo nôn
• Trẻ bị táo bón kèm nôn mửa hoặc tiêu chảy thất thường
• Đau nhiều vùng hậu môn khi đi ngoài, trĩ, nứt hậu môn kèm theo các triệu chứng như mệt mỏi, sợ lạnh, sụt cân, chán ăn, sốt, phân có máu…

Trên đây là những thông tin về nguyên nhân, dấu hiệu và cách chăm sóc khi trẻ bị táo bón. Hi vọng qua bài viết này, mẹ có thêm các thông tin hữu ích để sẵn sàng đối mặt với táo bón ở trẻ.

Nếu còn thắc mắc, mẹ hãy liên hệ tới BioAmicus qua hotline 1900 636 985 hoặc nhắn tin trực tiếp trên website.