Top 11 nguyên nhân gây táo bón ở trẻ cha mẹ cần biết để phòng ngừa

Táo bón là tình trạng tiêu hóa thường gặp ở trẻ, xuất hiện do nhiều yếu tố khác nhau từ chế độ ăn uống, sinh hoạt hoặc thói quen đi vệ sinh. Hai nhóm nguyên nhân chính gây táo bón ở trẻ thường gặp là nguyên nhân thực thể và nguyên nhân chức năng. 

Theo AAP (American Academy of Pediatrics), nguyên nhân thực thể do bệnh lý gây ra như phình đại tràng bẩm sinh, suy giáp, bất thường hậu môn... Trong khi đó, nguyên nhân chức năng xuất phát từ chế độ ăn uống, thói quen sinh hoạt hàng ngày… chiếm 90-95% các nguyên nhân gây táo bón ở trẻ em.

Bài viết dưới đây sẽ giúp ba mẹ phân tích 11 nguyên nhân thuộc 2 nhóm trên để có cách điều trị và phòng ngừa hiệu quả. 

4 nguyên nhân thực thể gây táo bón ở trẻ em 

Trẻ em bị táo bón do nguyên nhân thực thể chiếm tỷ lệ rất nhỏ, khoảng 1,6% các trường hợp táo bón. 

Theo nghiên cứu trên PubMed, 4 nguyên nhân thực thể gây táo bón ở trẻ em gồm:

4 Nguyên nhân thực thể gây táo bón ở trẻ

Bệnh Hirschsprung (Phình đại tràng bẩm sinh)

Bệnh Hirschsprung là một dị tật bẩm sinh xảy ra khi một đoạn ruột già không có các tế bào thần kinh cần thiết để điều khiển nhu động ruột. Vì vậy, phân khó di chuyển qua đoạn ruột này, dẫn đến táo bón kéo dài. 

Trẻ mắc bệnh có thể chậm đi phân su sau sinh, bụng chướng, nôn ói hoặc gặp tình trạng táo bón mạn tính không cải thiện với điều trị thông thường. Đây là một trong các nguyên nhân gây táo bón ở trẻ cần đặc biệt lưu ý nếu xuất hiện từ rất sớm.

Bệnh suy giáp

Suy giáp xảy ra khi tuyến giáp không sản xuất đủ hormone cần thiết cho cơ thể. Tình trạng này có thể làm chậm nhiều hoạt động chuyển hóa, trong đó có nhu động của đường tiêu hóa, từ đó gây táo bón. 

Trẻ bị suy giáp có thể đồng thời xuất hiện các biểu hiện như mệt mỏi, chậm phát triển, tăng cân bất thường hoặc kém linh hoạt. Khi có dấu hiệu nghi ngờ, bác sĩ có thể chỉ định xét nghiệm chức năng tuyến giáp.

Bất thường hậu môn – trực tràng

Một số bất thường về cấu trúc hậu môn và trực tràng, chẳng hạn hẹp hậu môn, dị tật hậu môn – trực tràng hoặc hậu môn lệch vị trí, có thể khiến trẻ gặp khó khăn khi đào thải phân. 

Nhóm nguyên nhân này thường được bác sĩ lưu ý khi trẻ bị táo bón từ sớm, phân có hình dạng bất thường hoặc tình trạng không cải thiện với các biện pháp thông thường. 

Nguyên nhân gây táo bón ở trẻ em do bệnh lý thần kinh 

Một số bệnh lý ít gặp như bại não, chậm phát triển tâm thần hoặc các tổn thương cột sống, có thể là các nguyên nhân gây táo bón ở trẻ em. Các bệnh lý này liên quan đến hệ thần kinh và có thể ảnh hưởng đến khả năng điều khiển cử động của ruột, gây ra tình trạng táo bón. 

7 nguyên nhân gây táo bón ở trẻ do chức năng 

Táo bón ở trẻ do nguyên nhân chức năng xảy ra phổ biến hơn. Các nguyên nhân thường gặp bao gồm: 

Các nguyên nhân chức năng gây táo bón ở trẻ mà cha mẹ cần biết 

Chế độ ăn thiếu chất xơ

Nghiên cứu về táo bón thực hiện trên trẻ em từ 2-12 tuổi chỉ ra, trẻ bị táo bón ăn ít chất xơ hơn trẻ không bị táo bón. 

Chất xơ giúp hình thành và làm mềm khối phân bằng cách giữ nước, tăng thể tích phân và hỗ trợ nhu động ruột. Khi khẩu phần ăn thiếu chất xơ như rau xanh, trái cây, các loại đậu và ngũ cốc nguyên hạt, lượng chất xơ cung cấp cho cơ thể không đủ để hỗ trợ hình thành khối phân và thúc đẩy nhu động ruột, từ đó gây táo bón ở trẻ. 

Thay đổi chế độ ăn đột ngột

Táo bón có thể xuất hiện khi trẻ trải qua những thay đổi trong chế độ ăn, chẳng hạn bắt đầu ăn dặm, chuyển từ sữa mẹ sang sữa công thức hoặc thay đổi loại thực phẩm quen thuộc.

Chế độ ăn của mẹ cũng ảnh hưởng trực tiếp nếu trẻ sơ sinh còn bú sữa mẹ. Nếu mẹ ăn quá ít chất xơ, uống ít nước, ăn nhiều đồ ăn khó tiêu thì sữa mẹ cũng sẽ ít chất xơ hơn, khiến trẻ dễ bị táo bón. 

Uống chưa đủ nước

Không uống đủ nước hoặc bị thiếu nước có thể khiến phân trở nên khô và cứng hơn, từ đó gây khó khăn khi đi tiêu. Tình trạng này dễ gặp ở trẻ mải chơi, quên uống nước hoặc vận động nhiều trong thời tiết nóng. 

Khi bổ sung chất xơ cho trẻ, cha mẹ cũng cần đảm bảo trẻ uống đủ chất lỏng để chất xơ phát huy tác dụng tốt hơn. 

Trẻ có thói quen nhịn đi tiêu

Nhịn đi tiêu là một trong các nguyên nhân gây táo bón ở trẻ phổ biến. Trẻ có thể cố tình trì hoãn vì đang mải chơi, ngại sử dụng nhà vệ sinh ở trường hoặc sợ cảm giác đau khi đi ngoài. 

Khi phân lưu lại lâu trong đại tràng, nước tiếp tục được hấp thu khiến phân ngày càng khô, cứng và khó đào thải. Việc đi tiêu khó chịu lại khiến trẻ tiếp tục nhịn, tạo thành vòng xoắn phân cứng – đau khi đi tiêu – nhịn đi ngoài – táo bón.

Trẻ ít vận động

Ít vận động là một yếu tố cần lưu ý khi tìm hiểu các nguyên nhân táo bón ở trẻ em. Trẻ dành quá nhiều thời gian ngồi một chỗ, ít vui chơi hoặc vận động có thể hình thành lối sống không có lợi cho sức khỏe tiêu hóa.

Với trẻ từ 6–17 tuổi, CDC (Centers for Disease Control and Prevention) khuyến nghị ít nhất 60 phút hoạt động thể chất mức độ vừa đến mạnh mỗi ngày; trẻ 3–5 tuổi nên được vận động xuyên suốt trong ngày.

 Tập đi vệ sinh chưa phù hợp

Việc cha mẹ ép trẻ ngồi bô, yêu cầu trẻ phải đi vệ sinh đúng thời điểm hoặc biến quá trình tập luyện thành cuộc “đấu tranh” có thể khiến trẻ lo lắng và cố nhịn đi tiêu. 

Đặc biệt, nếu trẻ chưa sẵn sàng về thể chất hoặc tâm lý, việc tập vệ sinh quá sớm có thể tạo trải nghiệm không tích cực. Cha mẹ nên kiên nhẫn, khuyến khích nhẹ nhàng và tạo môi trường thoải mái để trẻ hình thành thói quen đi vệ sinh.

Trẻ từng bị đau hoặc nứt hậu môn

Một lần đi tiêu với phân quá cứng, kích thước lớn có thể gây đau hoặc làm xuất hiện nứt hậu môn. Sau trải nghiệm này, trẻ có thể sợ đi ngoài và cố nhịn.

Khi trẻ nhịn, phân tiếp tục tích tụ và trở nên cứng hơn, từ đó làm lần đi tiêu tiếp theo càng đau. Vì vậy, đau khi đi tiêu là một trong các nguyên nhân gây táo bón ở trẻ tiếp tục tái diễn.

Căng thẳng, lo lắng hoặc yếu tố tâm lý

Yếu tố tâm lý có thể làm thay đổi thói quen đại tiện ở trẻ. Những tình huống như áp lực khi tập đi vệ sinh, bắt đầu đi học, ngại sử dụng nhà vệ sinh công cộng hoặc trải nghiệm tiêu cực khi đi tiêu có thể khiến trẻ cố nhịn. 

Khi tình trạng này lặp lại, táo bón có thể trở thành một vòng xoắn khó cải thiện. Vì vậy, bên cạnh chế độ ăn và sinh hoạt, cha mẹ cũng nên quan tâm đến cảm xúc của trẻ, tránh la mắng hoặc gây áp lực khi trẻ gặp khó khăn trong việc đi vệ sinh.

Biện pháp phòng ngừa tình trạng táo bón ở trẻ 

Các giải pháp xử lý táo bón cho trẻ an toàn tại nhà 

Không phải tất cả trường hợp táo bón ở trẻ đều có thể phòng ngừa, đặc biệt khi nguyên nhân táo bón ở trẻ liên quan đến bệnh lý thực thể. Tuy nhiên, với táo bón chức năng, cha mẹ có thể giảm nguy cơ cho trẻ bằng các cách sau:

• Xây dựng chế độ ăn giàu chất xơ: Tăng cường rau xanh, trái cây, các loại đậu và ngũ cốc nguyên hạt phù hợp với độ tuổi. Nên tăng lượng chất xơ từ từ để trẻ có thời gian thích nghi.
• Đảm bảo trẻ uống đủ nước: Khuyến khích trẻ uống nước đều trong ngày, đặc biệt khi thời tiết nóng hoặc trẻ vận động nhiều. Lượng nước cụ thể nên được điều chỉnh theo tuổi, thể trạng và nhu cầu của từng trẻ.
• Khuyến khích trẻ vận động: Cho trẻ vui chơi và vận động phù hợp với độ tuổi. Với trẻ 6–17 tuổi, CDC khuyến nghị ít nhất 60 phút hoạt động thể chất mỗi ngày.
• Tạo thói quen đi vệ sinh: Khuyến khích trẻ đi vệ sinh khi có nhu cầu, không nên để trẻ thường xuyên nhịn đi ngoài. Với trẻ đã tập đi vệ sinh, có thể xây dựng thói quen ngồi toilet sau bữa ăn trong môi trường thoải mái.
• Không tạo áp lực cho trẻ: Cha mẹ nên kiên nhẫn, khích lệ và tránh la mắng khi trẻ gặp khó khăn trong việc đi vệ sinh.

Trên đây là những thông tin về các nguyên nhân gây táo bón ở trẻ. Hi vọng qua bài viết này, ba mẹ có thêm các thông tin hữu ích để sẵn sàng phòng ngừa và xử lý tình trạng táo bón cho con an toàn tại nhà.

Nếu còn thắc mắc, ba mẹ hãy liên hệ tới BioAmicus qua hotline 1900 636 985 hoặc nhắn tin trực tiếp trên website.