Táo bón ở trẻ sơ sinh dưới 1 tháng tuổi: Dấu hiệu nhận biết và cách xử lý

Mục lục

Táo bón ở trẻ sơ sinh dưới 1 tháng tuổi là nỗi lo phổ biến của nhiều mẹ bỉm, đặc biệt khi bé đi ngoài ít hơn bình thường hoặc có biểu hiện khó chịu khi rặn. Tuy nhiên, không phải lúc nào tần suất đi ngoài thưa cũng đồng nghĩa trẻ bị táo bón. Bài viết dưới đây sẽ giúp mẹ nhận biết đúng dấu hiệu, nguyên nhân và cách xử lý an toàn cho bé. 

Tổng quan táo bón ở trẻ sơ sinh dưới 1 tháng tuổi

Tổng quan táo bón ở trẻ sơ sinh dưới 1 tháng tuổi 

Trẻ sơ sinh nên đi ngoài bao nhiêu lần một ngày?

Theo Viện Hàn lâm Nhi khoa Hoa Kỳ (AAP), trẻ sơ sinh có thể đi ngoài với tần suất rất khác nhau. Một số trẻ bú mẹ từ 3–6 tuần tuổi có thể đi tiêu thưa hơn nhưng vẫn bình thường nếu phân mềm, trẻ bú tốt và tăng cân đều.

Đối với trẻ bú sữa công thức, bé nên đi ngoài ít nhất một lần mỗi ngày. Nếu bé đi ngoài ít hơn và có vẻ rặn, bé có thể bị táo bón. Lúc này, ba mẹ cần theo dõi thêm tính chất phân và các biểu hiện của trẻ để có hướng xử lý phù hợp.

Dấu hiệu nhận biết táo bón ở trẻ sơ sinh dưới 1 tháng tuổi 

Ở trẻ sơ sinh, việc vài ngày chưa đi ngoài chưa đủ để kết luận táo bón. Táo bón thường được nghĩ đến khi trẻ đi phân khô, cứng, vón cục hoặc khó đi, kèm biểu hiện khó chịu, đau khi đại tiện.

Một số dấu hiệu cha mẹ nên chú ý gồm:

  • Phân khô, cứng, vón thành viên nhỏ: Đây là dấu hiệu rõ ràng nhất. Phân của trẻ sơ sinh bú mẹ bình thường có màu vàng, mềm, đôi khi hơi lỏng như hạt cải. Nếu phân trở nên cứng, khô, vón thành viên nhỏ thì đây là dấu hiệu táo bón 
  • Trẻ rặn nhiều, khóc hoặc đỏ mặt khi đi ngoài: Nếu đi kèm phân cứng hoặc đại tiện đau, cần nghĩ đến táo bón. Ngược lại, trẻ có thể rặn, gồng mình, đỏ mặt 10–20 phút nhưng vẫn đi được phân mềm; đây có thể là rối loạn phối hợp đại tiện ở trẻ sơ sinh chứ không phải táo bón.
  • Bụng căng hoặc cứng hơn bình thường: Có thể xuất hiện khi phân ứ đọng, đặc biệt nếu đi kèm nôn hoặc bú kém.
  • Trẻ khó chịu, quấy khóc, bú kém: Đây là những biểu hiện không đặc hiệu nhưng cần được lưu ý khi xuất hiện cùng thay đổi phân.
  • Đi ngoài ít hơn rõ rệt so với thường ngày: Tần suất đi tiêu ở trẻ sơ sinh rất khác nhau. Vì vậy, cần đánh giá cùng tính chất phân và tình trạng bú, tiểu, tăng cân. 

4 Nguyên nhân gây táo bón ở trẻ sơ sinh dưới 1 tháng tuổi

Các nguyên nhân gây táo bón ở trẻ sơ sinh cha mẹ nên nhận biết sớm

Các nguyên nhân gây táo bón ở trẻ sơ sinh cha mẹ nên nhận biết sớm  

Đối với trẻ sơ sinh dưới 1 tháng tuổi bị táo bón, nguyên nhân gây táo bón chủ yếu do trẻ uống sữa công thức, thiếu hụt lợi khuẩn hoặc những bất thường bẩm sinh. 

1. Trẻ sơ sinh uống sữa công thức

Một nghiên cứu trên 275 trẻ cho thấy, trẻ được nuôi dưỡng bằng sữa công thức có nguy cơ táo bón cao hơn 4,53 lần so với trẻ chủ yếu bú mẹ. 

Sữa công thức chứa những thành phần khó tiêu hơn sữa mẹ, trong khi đó hệ tiêu hóa của trẻ trong giai đoạn này chưa thực sự hoàn thiện. Lượng Protein vượt quá khả năng hấp thu của ruột dễ khiến trẻ bị táo bón.

Ngoài ra, nhiều mẹ có thói quen pha sữa theo cảm tính, không dựa trên công thức cho sẵn. Sữa công thức pha quá đặc cũng khiến trẻ phải tăng cường hấp thu nước tại ruột để hòa tan lượng dinh dưỡng có trong sữa.

2. Trẻ sơ sinh dưới 1 tháng bú mẹ hoàn toàn

Sữa mẹ được cho là phù hợp với hệ tiêu hóa của trẻ sơ sinh do dễ tiêu, hầu như được hấp thu hoàn toàn, không có nhiều chất thải để tạo thành phân. Vậy tại sao bé bú mẹ vẫn bị táo bón?

Một trong các nguyên nhân là do chế độ ăn của mẹ. Nếu mẹ ăn ít các thực phẩm giàu chất xơ, uống ít nước hoặc các thực phẩm dễ gây kích ứng thì trẻ dễ có nguy cơ bị táo bón. Ngoài ra, trẻ dưới 1 tuổi bú mẹ, mà mẹ đang sử dụng kháng sinh, thuốc tây cũng có nguy cơ rối loạn hệ vi sinh đường ruột dẫn đến táo bón.

3. Bé mắc các bệnh lý hoặc bất thường bẩm sinh

Theo PubMed Central (PMC), trẻ sơ sinh có nguy cơ bị táo bón cao hơn nếu mắc phải một số dị tật bẩm sinh như bệnh Hirschsprung, bệnh celiac, các vấn đề về tuyến giáp, rối loạn chức năng cơ thắt hậu môn,... Ngoài ra, yếu tố di truyền trong gia đình cũng có thể là nguyên nhân gây ra táo bón ở trẻ.

4. Thiếu hụt lợi khuẩn

Các lợi khuẩn như Bifidobacterium và Lactobacillus có vai trò hỗ trợ tiêu hóa và hoạt động của đường ruột. Khi hệ vi sinh chưa ổn định, chức năng tiêu hóa và nhu động ruột có thể bị ảnh hưởng, khiến trẻ khó đi ngoài hoặc táo bón. Quá trình hình thành hệ vi sinh đường ruột có thể chịu ảnh hưởng bởi nhiều yếu tố, trong đó có phương thức sinh. 

Theo tài liệu nghiên cứu từ PubMed (PMC), trẻ sinh thường có thể tiếp xúc với hệ vi sinh từ đường sinh của mẹ, góp phần hình thành hệ vi sinh đường ruột trong những ngày đầu đời. Ngược lại, trẻ sinh mổ không trải qua quá trình tiếp xúc này nên thành phần hệ vi sinh đường ruột có thể khác biệt, với sự thay đổi về một số nhóm vi khuẩn có lợi. Những thay đổi này có thể ảnh hưởng đến quá trình phát triển hệ vi sinh và có khả năng góp phần làm thay đổi chức năng tiêu hóa của trẻ. 

Mời mẹ đọc thêm: 11 Nguyên nhân gây táo bón ở trẻ cha mẹ cần biết

Cách xử lý táo bón ở trẻ sơ sinh dưới 1 tháng - ba mẹ cần biết 

Giải pháp điều trị táo bón cho trẻ sơ sinh dưới 1 tháng tuổi an toàn tại nhà

Giải pháp điều trị táo bón cho trẻ sơ sinh dưới 1 tháng tuổi an toàn tại nhà 

Với trẻ dưới 1 tháng tuổi, ba mẹ không nên tự ý dùng thuốc nhuận tràng, thuốc đặt hậu môn, thụt tháo hoặc kích thích hậu môn bằng nhiệt kế/tăm bông để giúp trẻ đi ngoài. Những biện pháp này có thể làm tổn thương vùng hậu môn và che lấp các dấu hiệu quan trọng của bệnh lý bẩm sinh. 

Điều trị táo bón ở trẻ sơ sinh cần căn cứ vào nguyên nhân cụ thể. Cha mẹ có thể thực hiện một số biện pháp an toàn sau:

  • Điều chỉnh chế độ ăn của mẹ: Mẹ cần uống đủ lượng nước trong một ngày, ăn thêm các loại rau củ quả, các loại hạt nguyên xơ, sữa chua,.. Ngoài ra mẹ nên kiêng các đồ ăn cay nóng, nhiều dầu mỡ, các thực phẩm dễ gây kích ứng.
  • Cho bé bú đủ lượng sữa: Mẹ cần cho bé bú đúng nhu cầu, thường là 2-3 giờ hoặc theo cữ bú tự nhiên của trẻ. Nếu trẻ bú ít, mẹ có thể tăng thêm cữ bú để đảm bảo bé nhận đủ lượng sữa.
  • Cho trẻ bú đúng cách: Cho con bú ở đúng tư thế và bú hoàn toàn một bên bầu sữa trước khi chuyển sang bầu sữa thứ hai là cách tốt nhất để bé nhận được cả sữa đầu và sữa cuối.
  • Pha sữa công thức đúng tỉ lệ: Mẹ lưu ý pha sữa đúng tỷ lệ, pha đặc quá có thể dẫn tới trẻ bị táo bón còn loãng quá có thể gây suy dinh dưỡng. AAP (Viện Hàn lâm Nhi khoa Hoa Kỳ) khuyến nghị, mẹ có thể chọn sữa công thức chứa sữa bò, sữa dê, protein đậu nành phù hợp độ tuổi của bé. 
  • Bổ sung men vi sinh: Bổ sung men vi sinh, đặc biệt là các dòng men 10 chủng, giúp bổ sung nhanh chóng lượng vi khuẩn bị thiếu hụt, hỗ trợ bé tiêu hóa trơn tru hơn. 
  • Dạy bé đi tiêu: Tập cho bé thói quen đi tiêu vào khung giờ cố định, thường là sau khi bú. Khi đi ngoài, mẹ có thể hỗ trợ bé bằng cách nâng chân bé khi nằm, giúp tăng áp lực lên bụng và kích thích ruột hoạt động.
  • Massage cho bé: Massage nhẹ nhàng vùng bụng bé theo chiều kim đồng hồ 1-2 lần mỗi ngày, mỗi lần 5-10 phút, đặc biệt là trước giờ đi tiêu để kích thích nhu động ruột. (Ba mẹ có thể tham khảo cụ thể cách massage bụng cho trẻ bị táo bón tại đây: Cách massage bụng cho trẻ bị táo bón)
  • Giúp trẻ vận động: Mẹ có thể nhẹ nhàng di chuyển chân của bé khi bé nằm ngửa để bắt chước chuyển động đạp xe. Làm như vậy có thể giúp kích thích nhu động ruột, đi ngoài dễ dàng hơn.
  • Cho bé tắm hoặc ngâm hậu môn bằng nước ấm: Nước ấm giúp thư giãn cơ vòng hậu môn và kích thích nhu động ruột, giúp bé dễ chịu hơn.

Táo bón ở trẻ sơ sinh dưới 1 tháng tuổi có nguy hiểm không?

Táo bón không phải là một tình trạng nguy hiểm nhưng nếu không được xử lý kịp thời, nó có thể dẫn đến những biến chứng nghiêm trọng, ảnh hưởng đến sức khỏe và sự phát triển của trẻ.

Theo NIDDK (tổ chức thuộc Viện Y tế Quốc gia Hoa Kỳ), việc kéo dài tình trạng táo bón ở trẻ có thể gây ra các vấn đề như sa trực tràng, bệnh trĩ, nứt kẽ hậu môn, tích tụ độc tố do phân ứ đọng lâu ngày không được thải ra ngoài. Ngoài ra, trẻ có thể bị suy dinh dưỡng do cảm giác đầy hơi, chướng bụng dẫn tới biếng ăn.

Bên cạnh đó, theo PubMed (PMC), với trẻ bị táo bón do nguyên nhân thực thể liên quan đến các bệnh lý như Hirschsprung, dị tật hậu môn – trực tràng, bất thường tủy sống hoặc rối loạn nội tiết. Nếu không được phát hiện và điều trị kịp thời, tình trạng này có thể khiến phân ứ đọng kéo dài, gây chướng bụng, nôn mửa, mất phản xạ chi dưới và ảnh hưởng đến khả năng ăn uống, tăng trưởng của trẻ. 

Khi nào cần đưa trẻ sơ sinh dưới 1 tháng bị táo bón đi khám?

Trong trường hợp, áp dụng các biện pháp chăm sóc tại nhà mà tình trạng táo bón ở trẻ sơ sinh dưới 1 tháng tuổi vẫn không cải thiện, ba mẹ nên đưa trẻ đến gặp bác sĩ ngay nếu nhận thấy một trong các dấu hiệu sau:

  • Trẻ dưới 1 tháng không đi ngoài trong 24–48 giờ, đặc biệt khi bú mẹ và có dấu hiệu bú chưa đủ.
  • Phân khô, cứng, vón cục hoặc đại tiện gây đau.
  • Trẻ bú kém, quấy khóc nhiều hoặc lừ đừ.
  • Bụng chướng, căng bất thường.
  • Trẻ nôn, nhất là nôn dịch mật màu xanh.
  • Không tăng cân hoặc có dấu hiệu mất nước.
  • Có máu trong phân.
  • Táo bón xuất hiện ngay sau sinh hoặc trong những tuần đầu.
  • Trẻ từng chậm thải phân su trên 48 giờ sau sinh.

Mời mẹ tham khảo thêm: Hậu quả của táo bón ở trẻ em

Hy vọng rằng bài viết trên đã cung cấp cho mẹ những thông tin hữu ích về tình trạng táo bón ở trẻ sơ sinh dưới 1 tháng tuổi. Nếu mẹ cần thêm sự hỗ trợ hoặc có bất kỳ câu hỏi nào hãy liên hệ với hotline 1900 636 985 hoặc truy cập website BioAmicus để nhận sự tư vấn 24/7.


Nguồn tham khảo

Nếu bạn thấy bài viết này hữu ích, đừng ngần ngại chia sẻ để mọi người cùng biết nhé!

Bình luận