Trẻ táo bón rặn không ra nên làm gì để con đi ngoài dễ hơn?

Trẻ táo bón rặn không ra là tình trạng mà trẻ thường phải gồng mình, đỏ mặt, thậm chí khóc lớn vì khó chịu nhưng vẫn không thể đi ngoài. Để hỗ trợ trẻ đi tiêu dễ dàng hơn, ba mẹ có thể áp dụng một số biện pháp đơn giản như massage bụng, ngâm hậu môn trong nước ấm, điều chỉnh tư thế đi vệ sinh và xây dựng thói quen đi tiêu phù hợp. 

Trẻ táo bón rặn không ra phải làm sao?

3 Cách xử lý ngay khi trẻ táo bón rặn không ra

Ba mẹ có thể áp dụng ngay tại nhà 3 cách sau để giúp làm mềm đường ra và giảm áp lực lên hậu môn của bé:

Cách xử lý ngay tình trạng trẻ táo bón rặn không ra 

1. Massage bụng kích thích nhu động ruột 

Theo PubMed (PMC), massage bụng có thể giúp giảm táo bón bằng cách kích thích nhu động ruột và hệ thần kinh phó giao cảm. Áp lực nhẹ khi massage tạo kích thích lên thành ruột, hỗ trợ tăng co bóp đại tràng và trực tràng, từ đó giúp phân di chuyển dễ dàng hơn. 

Để thực hiện, ba mẹ nên làm ấm tay, dùng lòng bàn tay xoa nhẹ nhàng theo chiều kim đồng hồ xung quanh vùng rốn, kết hợp hành động đạp xe đạp bằng chân. Với trẻ sơ sinh, ba mẹ cho bé nằm ngửa thư giãn trên bề mặt, sau đó thực hiện các tương tự. 

Thời điểm vàng để massage là sau khi ăn khoảng 1 tiếng, khi phản xạ dạ dày - đại tràng đang hoạt động mạnh, hoặc ngay trước khi tắm, tuyệt đối tránh làm khi trẻ mới ăn xong hay lúc bụng đang quá đầy. 

2. Ngâm hậu môn của bé trong nước ấm 

Khi khối phân quá khô, cứng hoặc to lớn, trẻ thường có phản xạ tự nhiên bằng cách co thắt chặt cơ vòng hậu môn vì sợ đau, khiến đường thoát của phân càng bị bít chặt.

Việc ngâm mông trẻ vào nước ấm trong 5 - 10 phút sẽ mang lại tác dụng giãn mạch cục bộ, tăng cường lưu thông máu và thúc đẩy sự thư giãn của các sợi cơ vòng hậu môn, đồng thời xoa dịu nhanh chóng cảm giác đau rát ở niêm mạc. 

Ba mẹ có thể chuẩn bị một chậu nước ấm sạch để bé ngồi ngâm ngay khi trẻ có dấu hiệu muốn đi tiêu, kết hợp trò chuyện hay cho bé chơi đồ chơi nhỏ để giải tỏa tâm lý căng thẳng, giúp vùng chậu của trẻ thả lỏng hoàn toàn để khối phân di chuyển ra ngoài dễ dàng hơn. 

3. Điều chỉnh tư thế đi vệ sinh của trẻ

Theo PubMed Central (PMC), với trẻ đã biết ngồi bô hoặc sử dụng bồn cầu, ba mẹ có thể sử dụng giá đỡ chân bằng ghế nhựa hoặc bệ ngồi toilet chuyên dụng, để nâng hai gối của trẻ cao hơn hông. 

Lúc này, trẻ chỉ cần hơi cúi người về phía trước và tựa hai tay lên đùi là có thể đi tiêu nhẹ nhàng mà không cần phải dùng quá nhiều lực rặn, hạn chế tối đa nguy cơ tổn thương hay đau rát hậu môn. 

Thay đổi chế độ ăn và sinh hoạt để cải thiện táo bón 

Các biện pháp hỗ trợ cơ học khi trẻ táo bón rặn không ra chỉ là cách xử lý tình thế tạm thời. Để điều trị táo bón ở ở trẻ em tránh tái phát, ba mẹ cần chủ động thay đổi chế độ ăn và sinh hoạt của trẻ. 

Tăng cường bổ sung chất xơ 

Bổ sung lượng chất xơ vừa đủ phù hợp với độ tuổi và giới tính của trẻ để cải thiện táo bón

Theo NIDDK (tổ chức thuộc Viện Y khoa Quốc gia Hoa Kỳ), trẻ em cần khoảng 14–31g chất xơ/ngày (tùy độ tuổi và giới tính). Tuy nhiên, chưa có khuyến nghị cụ thể về lượng chất xơ cho trẻ dưới 1 tuổi. Việc tăng chất xơ nên thực hiện từ từ và cần đi kèm đủ nước. 

Các nguồn chất xơ tốt mà ba mẹ có thể bổ sung cho con để ngăn ngừa táo bón:

• Các loại ngũ cốc nguyên hạt: Có thể dùng bột yến mạch hoặc ngũ cốc nguyên hạt nấu mềm, xay hoặc nghiền phù hợp với khả năng ăn của trẻ.  
• Các loại đậu: Đậu lăng, đậu gà, đậu nành… nên nấu chín kỹ, nghiền hoặc xay mịn rồi trộn vào cháo/bột. 
• Các loại trái cây: Lê, táo, cam và các loại quả phù hợp có thể xay hoặc nghiền nhuyễn để cho trẻ ăn trực tiếp hoặc kết hợp cùng bữa ăn dặm. 
• Các loại rau: Bông cải xanh, cà rốt, đậu Hà Lan… nên hấp hoặc nấu mềm rồi nghiền/xay, giúp trẻ dễ ăn và tiêu hóa. 
• Các loại hạt: Với các loại hạt như hạnh nhân, đậu phộng, óc chó… Ba mẹ nên chọn bơ hạt mịn, pha loãng hoặc nghiền thật mịn và chỉ dùng lượng nhỏ, phù hợp với khả năng dung nạp của trẻ. 

Lưu ý, không nên tự ý bổ sung một lượng lớn chất xơ trong thời gian ngắn vì có thể khiến trẻ đầy bụng, khó chịu. 

Bổ sung đủ nước 

Đủ chất lỏng giúp cơ thể duy trì trạng thái đủ nước và hỗ trợ làm mềm phân. Với trẻ sơ sinh và đặc biệt trẻ dưới 6 tháng, sữa mẹ hoặc sữa công thức là nguồn cung cấp chất lỏng chính. Vì vậy, mẹ nên tăng cường cho trẻ bú mẹ hoặc bú sữa công thức đầy đủ theo nhu cầu, thay vì tự ý cho trẻ uống thêm nước.

Với trẻ từ khoảng 6 tháng đã bắt đầu ăn dặm, ba mẹ có thể cho trẻ tập uống thêm một lượng nước phù hợp bên cạnh các cữ bú, đồng thời tiếp tục duy trì sữa mẹ hoặc sữa công thức. 

Ngoài uống nước, ba mẹ có thể cho trẻ uống các loại chất lỏng như nước ép trái cây, rau củ có vị ngọt tự nhiên, súp trong, giúp chất xơ phát huy tác dụng tốt hơn. 

Rèn liệu thói quen đi tiêu đúng giờ 

Tập cho trẻ phản xạ đi tiêu theo giờ cố định là chìa khóa vàng giúp kích thích phản xạ dạ dày - đại tràng, khiến ruột tự động co bóp đẩy phân ra ngoài. 

Theo NIDDK (tổ chức thuộc Viện Y tế Quốc gia Hoa Kỳ), khoảng thời gian phù hợp tập cho trẻ đi tiêu đúng giờ là khoảng 15 - 45 phút sau bữa sáng, khi nhu động ruột đang hoạt động tự nhiên mạnh mẽ nhất. 

Ba mẹ hãy tạo tâm lý thoải mái, không tạo áp lực hay hối thúc, để bé loại bỏ cảm giác sợ hãi và hình thành thói quen đại tiện lành mạnh.

Khuyến khích trẻ vận động 

Ba mẹ nên khuyến khích trẻ vận động phù hợp để cải thiện tình trạng táo bón rặn không ra 

Nhiều trẻ ít vận động hoặc có thói quen ngồi chơi một chỗ quá lâu, hành vi này khiến nhu động ruột bị trì trệ, dẫn đến trẻ táo báo rặn không ra.

Vì vậy, khuyến khích trẻ em và thanh thiếu niên tham gia các hoạt động thể phù hợp với giai đoạn phát triển và khả năng cá nhân từng trẻ, để ngăn ngừa táo bón. 

Các hoạt động thể chất vừa sức như chạy nhảy, đá bóng, đạp xe… không chỉ giúp trẻ năng động hơn mà còn tác động trực tiếp làm tăng lực cơ bụng và thúc đẩy nhu động ruột co bóp nhịp nhàng

Bổ sung men vi sinh

Theo Pubmed Central (PMC), sự mất cân bằng hệ vi sinh đường ruột là nguyên nhân tiềm ẩn khiến quá trình tiêu hóa thức ăn bị chậm lại và làm gia tăng nguy cơ táo bón kéo dài. 

Việc bổ sung các chủng lợi khuẩn chuyên biệt như Lactobacillus hay Bifidobacterium giúp tái lập màng vi sinh có lợi, đồng thời hỗ trợ lên men chất xơ để tạo ra các acid béo chuỗi ngắn. Các acid béo này có tác dụng kích thích nhẹ nhàng lên nhu động ruột, vừa giúp phân mềm hơn vừa hỗ trợ bé tự đi tiêu dễ dàng mà không cần dùng sức rặn. 

6 sai lầm ba mẹ cần tránh khi xử lý trẻ táo bón rặn không ra 

Khi thấy trẻ rặn mãi không đi ngoài được, ba mẹ thường có xu hướng tìm cách giúp trẻ đi ngay. Tuy nhiên, một số cách trị táo bón ở trẻ em không phù hợp có thể khiến con đau hơn hoặc làm tình trạng táo bón kéo dài.

Các sai lầm ba mẹ cần tránh khi xử lý táo bón rặn không ra cho trẻ

1. Ép trẻ rặn liên tục

Khi trẻ táo bón rặn không ra, nhiều ba mẹ có xu hướng thúc giục, hối thúc trẻ rặn nhiều hơn. Tuy nhiên, việc thúc ép quá mức dễ khiến trẻ căng thẳng, lo lắng mỗi khi đến giờ đi vệ sinh, Về lâu dài, trẻ có thể hình thành tâm lý sợ đi tiêu và chủ động nhịn phân để tránh cảm giác khó chịu.

2. Tự ý móc phân 

Nhiều phụ huynh vì quá sốt ruột đã tự ý dùng tay hoặc dụng cụ để lấy phân cho con. Đây là một sai lầm rất nguy hiểm vì vùng niêm mạc hậu môn của trẻ vô cùng mỏng manh. Thao tác không đúng kỹ thuật dễ gây trầy xước, chảy máu, đau đớn, thậm chí làm tăng nguy cơ nhiễm trùng. Đặc biệt, việc này tạo ra sang chấn tâm lý nặng nề, khiến trẻ sợ hãi việc đi vệ sinh. 

3. Tự ý thụt tháo hoặc dùng thuốc nhuận tràng

Nhiều ba mẹ tự mua thuốc nhuận tràng hoặc thụt tháo cho con khi chưa xác định rõ nguyên nhân gây táo bón. Theo NIDDK (tổ chức thuộc Viện Y tế Quốc gia Hoa Kỳ), thuốc nhuận tràng chỉ nên được sử dụng cho trẻ khi có chỉ định và hướng dẫn cụ thể từ bác sĩ. Việc tự ý dùng thuốc không đúng cách có thể gây tác dụng phụ, ảnh hưởng đến hệ tiêu hóa non nớt của trẻ và khiến việc điều trị sau này gặp khó khăn hơn.

4. Tăng chất xơ quá nhanh

Khi con bị táo bón, ba mẹ thường vội vàng bổ sung một lượng lớn thực phẩm giàu chất xơ cùng lúc. Dù chất xơ rất tốt cho hệ tiêu hóa, nhưng việc tăng đột ngột khi cơ thể trẻ chưa kịp thích nghi lại phản tác dụng. Hậu quả là đường ruột của con bị quá tải, dẫn đến tình trạng đầy hơi, chướng bụng, sinh nhiều khí và làm cho cảm giác khó chịu ở vùng bụng trở nên tồi tệ hơn.

5. Chỉ tập trung vào số lần đi ngoài

Nhiều ba mẹ chỉ dựa vào việc trẻ đi ngoài ít hơn bình thường để kết luận con bị táo bón. Trên thực tế, táo bón ở trẻ còn được đánh giá qua nhiều yếu tố khác như tính chất phân (cứng, vón cục), cảm giác đau khi đi ngoài, hành vi né tránh hoặc nhịn phân và tình trạng ứ phân. Nếu chỉ chú ý đến tần suất đi tiêu, ba mẹ có thể bỏ sót các dấu hiệu quan trọng khác của táo bón.

6. La mắng hoặc phạt trẻ

Khi thấy trẻ táo bón rặn không ra, một số ba mẹ có xu hướng la mắng, dọa nạt hoặc phạt con. Cách phản ứng này dễ khiến trẻ hình thành tâm lý sợ hãi, căng thẳng mỗi khi có nhu cầu đi tiêu, đặc biệt với trẻ đang trong giai đoạn tập đi vệ sinh. Về lâu dài, trẻ có thể chủ động nhịn phân để tránh bị la mắng, khiến tình trạng táo bón trở nên khó điều trị hơn.

Mờ ba mẹ xem thêm: 

Top 11 nguyên nhân gây táo bón ở trẻ cha mẹ cần biết để phòng ngừa

Khi nào cần đưa trẻ táo bón rặn không ra đi gặp bác sĩ? 

Theo NIDDK (tổ chức thuộc Viện Y tế Quốc gia Hoa Kỳ), không phải trường hợp nào trẻ rặn không ra cũng cần can thiệp y tế. Tuy nhiên, ba mẹ nên đưa trẻ đi khám nếu tình trạng không cải thiện hoặc xuất hiện các dấu hiệu bất thường dưới đây:

• Trẻ đau bụng nhiều hoặc đau bụng liên tục.
• Bụng chướng, đầy hơi hoặc nôn ói.
• Trẻ nôn ói.
• Có máu trong phân hoặc chảy máu hậu môn.
• Trẻ sụt cân, ăn uống kém hoặc ảnh hưởng rõ đến sinh hoạt.
• Trẻ thường xuyên táo bón, són phân hoặc nghi ngờ có phân ứ đọng.

Nếu táo bón kéo dài trên 2 tuần hoặc không đáp ứng với các biện pháp chăm sóc tại nhà, trẻ cũng nên được bác sĩ đánh giá để có phác đồ điều trị táo bón ở trẻ em phù hợp.

Trẻ bị táo bón rặn không ra đòi hỏi sự kiên nhẫn đồng hành từ cha mẹ. Kết hợp xử lý tại chỗ đúng cách và xây dựng thói quen sinh hoạt lành mạnh sẽ giúp đường tiêu hóa của bé sớm khỏe mạnh trở lại. 

Để nhận được tư vấn miễn phí, hãy trực tiếp trao đổi về tình trạng táo bón của con qua hotline 1900 636 985 hoặc liên hệ website BioAmicus ba mẹ nhé.