Táo bón lâu ngày ở trẻ em có nguy hiểm? 6 Cách trị hiệu quả

Táo bón lâu ngày ở trẻ em là tình trạng rối loạn tiêu hóa phổ biến khiến không ít cha mẹ lo lắng. Khi phân bị ứ đọng lâu trong ruột, trẻ không chỉ chịu đựng cảm giác đau đớn, sợ hãi mỗi lần đi tiêu mà còn phải đối mặt với nhiều nguy cơ sức khỏe nghiêm trọng. 

Bài viết dưới đây sẽ giúp phụ huynh hiểu rõ các biến chứng nguy hiểm của tình trạng này và bỏ túi 6 cách xử trí tại nhà an toàn, hiệu quả.

Táo lâu ngày ở trẻ có nguy hiểm không?

Theo NIDDK (tổ chức thuộc Viện Y tế Quốc gia Hoa Kỳ), táo bón lâu ngày ở trẻ em không chỉ khiến trẻ khó chịu, đau rát khi đi ngoài mà còn có thể dẫn đến tình trạng ứ phân, nứt kẽ hậu môn, bệnh trĩ hoặc sa trực tràng… nếu không được xử lý đúng cách. 

Dưới đây là 5 hệ lụy thường gặp nhất khi trẻ bị táo bón lâu ngày mà cha mẹ cần lưu ý. 

1. Ứ phân 

Do không được đào thải hết, phân trong trực tràng bị tích tụ lâu ngày thành khối to, cứng. Ruột già tái hấp thu nước thường xuyên làm phân mất nước, đặc, khô. Tình trạng này gây ứ phân, tắc nghẽn, không thể đi tiêu theo cách bình thường.

Táo bón lâu ngày ở trẻ em gây ứ phân gây ảnh hưởng nghiêm trọng đến sức khỏe của trẻ. Một số hậu quả thường gặp như: tắc ruột, loạn khuẩn ruột, nhiễm trùng, nôn mửa…

2. Bệnh trĩ 

Táo bón kéo dài ở trẻ em làm chèn ép lên các tĩnh mạch ở trực tràng, gây viêm. Ngoài ra hành động rặn quá mức để đầy chất thải ra ngoài làm các tĩnh mạch ở đây giãn ra, sưng lên tạo thành các búi trĩ.

Nếu không được điều trị kịp thời, trĩ nặng có thể làm trẻ bị nhiễm trùng máu, viêm do tĩnh mạch không được bảo vệ bên trong hậu môn. Trĩ có thể làm trẻ đại tiện không tự chủ, ảnh hưởng nghiêm trọng đến chất lượng cuộc sống.

3. Nứt kẽ hậu môn 

Một nghiên cứu từ PubMed (PMC) cho biết, nứt kẽ hậu môn xảy ra khi phân cứng đi qua làm tổn thương và tạo vết rách dọc ở ống hậu môn. Trẻ thường có biểu hiện đau rát khi đi ngoài, quấy khóc hoặc có máu đỏ tươi trong phân.

Tình trạng này có thể khiến trẻ sợ đi vệ sinh, nhịn đại tiện, làm phân lưu lại lâu hơn và ngày càng cứng, từ đó tạo thành vòng xoắn khiến táo bón nặng hơn. Nếu không kiểm soát tốt táo bón, vết nứt có thể tái phát nhiều lần. 

Hậu quả khi trẻ táo bón lâu ngày

4. Sa trực tràng 

Theo PubMed, sa trực tràng là tình trạng một phần trực tràng bị thoát vị và lòi ra ngoài qua lỗ hậu môn. Có một số nguyên nhân khiến trẻ bị sa trực tràng, trong đó táo bón là nguyên nhân phổ biến nhất. Tình trạng này thường gặp ở trẻ dưới 4 tuổi do những cấu trúc giải phẫu đặc thù. 

Khi táo bón lâu ngày ở trẻ em, phân trở nên khô cứng, buộc trẻ phải dùng sức rặn mạnh và liên tục mỗi lần đi đại tiện. Do đó, niêm mạc trực tràng bị trượt và lộn ra ngoài. 

Cha mẹ có thể nhận thấy một khối mô màu đỏ hoặc hồng xuất hiện ở hậu môn khi trẻ đại tiện. Nếu nhận thấy dấu hiệu này, cần đưa trẻ đến cơ sở y tế để thăm khám khám thay vì tự xử lý tại nhà.

5. Ảnh hưởng đến tâm lý và sinh hoạt của trẻ

Theo PubMed (PMC), táo bón lâu ngày ở trẻ em không chỉ gây khó chịu về thể chất mà còn có thể ảnh hưởng đến tâm lý và sinh hoạt hằng ngày. 

Nhiều trẻ bị táo bón chức năng (không do bệnh lý) có thể trở nên tự ti, mặc cảm, nhất là khi bị bạn bè trêu chọc vì tình trạng són phân không tự chủ. Bên cạnh đó, trẻ thường hình thành tâm lý sợ hãi, né tránh việc đi vệ sinh, có xu hướng nhịn phân hoặc lo lắng sau những lần đại tiện gây đau đớn.

Đối với trẻ bị són phân do ứ phân, cha mẹ không nên la mắng hay khiến trẻ cảm thấy xấu hổ. Thay vào đó, việc tạo không khí thoải mái, động viên trẻ và phối hợp điều trị đúng cách sẽ giúp hạn chế vòng xoắn đau đớn – nhịn phân – táo bón, đồng thời hỗ trợ trẻ hình thành thói quen đi vệ sinh.

6 Cách xử trí và cải thiện tại nhà hiệu quả 

Táo bón kéo dài cần các biện pháp tác động mạnh để tạo ra những thay đổi tích cực. Mẹ có thể áp dụng hoặc phối hợp các phương pháp sau đây:

1. Cho trẻ uống đủ nước

Cách bổ sung nước cho trẻ táo bón

Nước là yếu tố quan trọng hàng đầu giúp làm mềm phân, hỗ trợ tiêu hóa trơn tru và cải thiện táo bón kéo dài ở trẻ. Mẹ có thể bổ sung nước cho bé từ: nước lọc, nước canh, sữa, sinh tố hoặc nước ép rau củ quả,...

Nên dạy bé uống từ từ từng ngụm nước lọc nhỏ trong suốt cả ngày, kể cả khi không khát. Tránh uống nhiều các loại nước như nước ngọt có gas, trà sữa trân châu,... không tốt cho sức khỏe và hệ tiêu hóa non nớt của trẻ.

Theo Viện Dinh dưỡng Quốc gia, nhu cầu nước mỗi ngày của trẻ được tính như sau:

• Trẻ nặng 1 - 10kg: Cần 100ml nước/kg cân nặng.
• Trẻ nặng 11 - 20kg: Cần 1.000ml nước + 50ml nước/kg cho mỗi kg cân nặng tăng lên sau 10kg.
• Trẻ nặng 21kg trở lên: Cần 1.500ml nước + 20ml nước/kg cho mỗi kg cân nặng tăng lên sau 20kg.
• Trẻ 10 - 18 tuổi: Cần 40ml nước/kg cân nặng.

Lượng nước có thể cần linh hoạt tăng thêm so với nhu cầu khuyến nghị trong các thời điểm trẻ dễ mất nước như: trời nóng, trẻ vận động nhiều, trẻ sốt hoặc đang bổ sung chất xơ,...

2. Thay đổi chế độ ăn cho bé

Mẹ nên bổ sung cho trẻ chất xơ, uống nhiều nước để giảm triệu chứng táo bón lâu ngày. Chất xơ làm tăng khối lượng phân, hút nước để làm mềm phân, và kích thích nhu động ruột giúp phân di chuyển qua đường tiêu hóa nhanh và dễ dàng hơn .

Theo NIDDK (tổ chức thuộc Viện Y tế Quốc gia Hoa Kỳ), các nguồn chất xơ mẹ có thể bổ sung cho trẻ gồm:

• Các loại ngũ cốc nguyên hạt như bột yến mạch, ngũ cốc ăn sáng dạng mảnh có cám, bánh mì và mì ống làm từ lúa mì nguyên cám.
• Các loại đậu như đậu lăng, đậu đen, đậu nành và đậu gà…
• Các loại trái cây như quả mọng, táo còn vỏ, cam và lê…
• Các loại rau củ như cà rốt, bông cải xanh, đậu Hà Lan và cải bắp…
• Các loại hạt như hạnh nhân, đậu phộng và hồ đào…

Ngoài các thức ăn giàu chất xơ, mẹ nên tránh những thức ăn nhiều dầu mỡ gây khó tiêu, thức ăn làm loạn khuẩn tiêu hóa như:

• Thức ăn nhanh: snack, pizza, khoai tây chiên, xúc xích…
• Thức ăn cay nóng làm giảm nhu động ruột như ớt, tiêu, kim chi,…
• Protein khó tiêu trong một số loại sữa công thức, thịt đỏ…
• Thức ăn tinh chế: làm mất hàm lượng chất xơ vốn có như: mì gói, cháo gói, ngũ cốc tinh chế.

Lưu ý, mẹ nên cho bổ sung chất xơ vào chế độ ăn hàng ngày của trẻ một cách từ từ. Thay đổi khẩu phần ăn đa dạng để kích thích sự thèm ăn của trẻ.

3. Bổ sung men vi sinh 

Bổ sung men vi sinh giúp cung cấp lợi khuẩn cho đường ruột của trẻ. Tăng cường lợi khuẩn giúp cân bằng hệ vi sinh đường ruột, giảm táo bón bằng cơ chế:

• Tăng nhu động ruột, tăng tống tháo phân.
• Tăng phân giải chất khó tiêu, tăng khối lượng phân.
• Làm xốp, mềm phân, dễ dàng đi tiêu.

Mời ba mẹ tham khảo sản phẩm BioAmicus Complete đến từ Canada chứa 10 chủng lợi khuẩn thuộc 2 nhóm Lactobacillus và Bifidobacteria, hỗ trợ cải thiện hệ vi sinh đường ruột, tăng cường sức đề kháng cho cơ thể. 

4. Tập thói quen đi vệ sinh cho trẻ 

Tập cho trẻ ngồi bô/bồn cầu vào một khung giờ cố định trong ngày, tốt nhất là sau bữa ăn 15 - 30 phút (khi phản xạ dạ dày - đại tràng hoạt động mạnh nhất).

Cho trẻ ngồi kê thêm một chiếc ghế nhỏ dưới chân sao cho đầu gối cao hơn hông. Tư thế này giúp cơ nâng hậu môn thư giãn, phân ra ngoài dễ dàng hơn.

5. Kích thích nhu động ruột bằng tác động cơ học

Cách kích thích nhu động ruột hỗ trợ cải thiện táo bón

Các biện pháp kích thích nhu động ruột cơ học có vai trò hỗ trợ quan trọng trong điều trị táo bón lâu ngày ở trẻ em.

Vận động: Ít vận động khiến nhu động ruột chậm lại, làm táo bón kéo dài hơn. Ba mẹ hãy khuyến khích trẻ vận động hàng ngày (lẫy, bò, chạy nhảy, chơi thể thao,... phù hợp với độ tuổi) để kích thích nhu động tiêu hóa hoạt động trơn tru hơn, giúp trẻ đi tiêu dễ dàng hơn.

Tummy time: Mỗi ngày, khi trẻ đang thức, mẹ hãy cho bé nằm sấp từ 2-3 lần, mỗi lần khoảng 3-5 phút dưới sự giám sát của người lớn. Hoạt động này được gọi là tummy time, là một phương pháp giúp con phát triển vận động tự nhiên, đồng thời tạo áp lực nhẹ nhàng lên vùng bụng giúp giảm đầy hơi, chướng bụng, hỗ trợ cải thiện táo bón ở trẻ.

Massage bụng: Mẹ cần làm ấm bàn tay, massage bụng trẻ nhẹ nhàng theo chiều kim đồng hồ (theo hướng di chuyển của phân trong ruột già). Thực hiện mỗi lần khoảng 5-10 phút, mỗi ngày 1-2 lần sẽ giúp kích thích nhu động ruột hoạt động để đào thải phân ra ngoài.

Khi nào cần đưa trẻ táo bón lâu ngày đi khám?

NIDDK (một tổ chức thuộc Viện Y tế Quốc gia Hoa Kỳ) khuyến nghị, cha mẹ cần đưa trẻ bị táo bón lâu ngày đến cơ sở y tế ngay nếu xuất hiện các dấu hiệu cảnh báo nguy hiểm sau:

• Táo bón đi kèm triệu chứng nôn mửa.
• Bụng trẻ chướng to, đầy hơi đau liên tục.
• Phân có dính máu hoặc chảy máu từ trực tràng.
• Trẻ có dấu hiệu sụt cân, chậm phát triển.
• Tình trạng táo bón không cải thiện sau 2 tuần dù đã áp dụng các biện pháp thay đổi chế độ ăn và sinh hoạt.

Điều trị táo bón lâu ngày ở trẻ bằng cách thay đổi chế độ ăn nhiều chất xơ, uống nhiều nước. Đồng thời kết hợp tập thói quen đi vệ sinh với bổ sung chất xơ hòa tan, đặc biệt là sử dụng men vi sinh để giảm táo bón lâu ngày ở trẻ.

Trên đây là tất cả các thông tin mẹ cần biết về táo bón lâu ngày ở trẻ em. Nếu còn băn khoăn, mẹ hãy liên hệ qua hotline 1900 636 985 để được hỗ trợ tư vấn miễn phí.

Mời mẹ tham khảo thêm: