Táo bón ở trẻ sơ sinh phải làm sao? Nguyên nhân và cách xử lý an toàn

Táo bón ở trẻ sơ sinh có thể khiến trẻ khó chịu, quấy khóc, rặn nhiều hoặc đau khi đi ngoài. Tuy nhiên, không phải cứ vài ngày trẻ mới đi tiêu hoặc rặn đỏ mặt là bị táo bón. Ở trẻ nhỏ, cần quan tâm nhiều hơn đến tính chất phân, mức độ khó đi và biểu hiện của bé khi đại tiện. 

4 Dấu hiệu nhận biết trẻ sơ sinh bị táo bón 

Trẻ sơ sinh có tần suất đi ngoài rất khác nhau tùy thuộc vào chế độ ăn (bú mẹ hoàn toàn hay uống sữa công thức). Tuy nhiên, mẹ có thể xác định trẻ sơ sinh bị bón thông qua các biểu hiện đặc trưng dưới đây: 

1. Hình dạng phân táo bón ở trẻ sơ sinh

Cách nhận biết sớm nhất được nhiều phụ huynh áp dụng đó là theo dõi hình dạng phân của trẻ. Bệnh viện Bristol ở Anh đã đưa ra bảng phân loại 7 loại phân ở trẻ, cha mẹ có thể dựa vào đó để nhận biết một cách chính xác nhất.

Dựa vào hình dạng phân, mẹ dễ dàng nhận biết dấu hiệu táo bón ở trẻ sơ sinh, mức độ táo bón ở trẻ, đồng thời có thể phát hiện những vấn đề tiêu hóa khác ở trẻ. Cụ thể:

Thang điểm Bristol đánh giá mức độ táo bón

2. Giảm tần suất đi đại tiện

Với trẻ dưới 6 tháng tuổi, bình thường sẽ đi ngoài từ 3 – 4 lần/ngày. Với trẻ từ 6 – 12 tháng tuổi, tần suất giảm còn 1 – 2 lần/ngày.

Theo Pubmed Central (PMC), mẹ cần theo dõi cụ thể số lần đi ngoài trong ngày, nếu tần suất giảm ít hơn 3 lần/tuần kèm theo các triệu chứng đau, phải rặn nhiều, sợ đi ngoài… thì nguy cơ cao trẻ đã bị táo bón. Tuy nhiên, cũng có nhiều yếu tố khác ảnh hưởng đến tần suất đi ngoài của trẻ như:

• Trẻ uống sữa công thức có tần suất đi ngoài ít hơn trẻ bú sữa mẹ hoàn toàn, tình trạng táo bón cũng thường gặp hơn.
• Trẻ ăn thức ăn đặc cũng đi ngoài ít hơn bình thường do thời gian tiêu hóa lâu hơn.
• Trẻ không được ăn đủ thức ăn thì trẻ cũng ít đại tiện hơn.
• Trẻ dưới 6 tháng có giai đoạn giãn ruột sinh lý, tần suất đi ngoài có thể giảm. Giai đoạn này gặp ở trẻ từ 2 – 5 tháng tuổi.

3. Biểu hiện của trẻ khi đi đại tiện 

Khi trẻ sơ sinh bị táo bón, con chưa thể diễn đạt bằng lời nói, vì vậy ba mẹ nên quan sát biểu hiện hiện của trẻ mỗi khi con đi ngoài để xác định dấu hiệu trẻ bị táo bón. 

• Dùng sức rặn mạnh, gồng mình, siết chặt mông.
• Đổ nhiều mồ hôi, mặt đỏ bừng lên.
• Quấy khóc, la hét, sợ hãi mỗi lần đi tiêu.

Trẻ căng thẳng, khóc thét mỗi lần đi tiêu cảnh báo táo bón

4. Chướng bụng, đầy hơi – triệu chứng táo bón ở trẻ sơ sinh

Chướng bụng, đầy hơi cũng là biểu hiện táo bón ở trẻ sơ sinh. Khi ấn vào bụng, mẹ có thể thấy được các khối rắn, cứng. Bên cạnh đó, trẻ có cảm giác đau khi bị chạm vào bụng và thường xuyên xì hơi có mùi nặng, khó chịu.

Tuy nhiên, chướng bụng, đầy hơi có thể do nhiều nguyên nhân khác nhau. Do đó mẹ cần quan sát thêm các triệu chứng táo bón ở trẻ sơ sinh như hình dạng phân, tần suất đi ngoài…để khẳng định chính xác.

4 Nguyên nhân gây táo bón ở trẻ sơ sinh 

Có nhiều nguyên nhân dẫn đến tình trạng bị táo bón ở trẻ sơ sinh, phổ biến nhất bao gồm:

1. Trẻ không bú đủ sữa mẹ (với trẻ bú sữa mẹ hoàn toàn)

Theo AAP (Viện hàn lâm Nhi khoa Hoa Kỳ), ở trẻ bú sữa mẹ hoàn toàn, nếu trẻ bú không đủ sữa mẹ, cơ thể có thể nhận không đủ lượng nước cần thiết, khiến phân trở nên khô và cứng hơn, từ đó khó đi ngoài. Mẹ nên cho trẻ bú theo nhu cầu, thường khoảng 8-12 lần/ngày, đặc biệt trong những tuần đầu sau sinh. 

2. Pha sữa quá đặc (với trẻ uống sữa công thức)

Sữa công thức thường chứa hàm lượng đạm (protein) và một số khoáng chất cao hơn hoặc khó tiêu hóa hơn so với sữa mẹ. Nếu mẹ pha sữa quá đặc so với hướng dẫn của nhà sản xuất, khiến hệ tiêu hóa non nớt của trẻ sơ sinh phải hoạt động vất vả hơn, dễ dẫn đến tình trạng táo bón . 

Ngoài ra, việc đổi loại sữa công thức đột ngột cũng khiến hệ tiêu hóa của bé chưa kịp thích nghi. Đặc biệt, nếu trẻ bị dị ứng đạm sữa bò, hệ tiêu hóa dễ rối loạn, gây táo bón kéo dài kèm đau bụng, nôn mửa, quấy khóc. 

3. Do thiếu nước, bú không đủ cữ

Với trẻ dưới 6 tháng, sữa mẹ hoặc sữa công thức vừa là nguồn dinh dưỡng vừa là nguồn cung cấp nước chính. Bé bú không đủ dễ dẫn đến mất nước nhẹ, tạo ra phân khô và cứng hơn. 

4. Một số nguyên nhân bệnh lý

Phần lớn trường hợp táo bón ở trẻ không kéo dài và không nguy hiểm. Tuy nhiên, táo bón đôi khi có thể liên quan đến một số vấn đề sức khỏe như bệnh Hirschsprung, bệnh celiac, xơ nang hoặc một số rối loạn chuyển hóa, nội tiết và thần kinh. Đây là những nguyên nhân không phổ biến và cần được bác sĩ đánh giá nếu trẻ có biểu hiện bất thường.

Mời mẹ thảo khảo thêm: Táo bón ở trẻ sơ sinh bú mẹ có phải do bệnh lý?

Mẹ cần làm gì khi trẻ sơ sinh bị táo bón?

Tuy táo bón là bệnh lý thường gặp và ít gây nguy hiểm nhưng nếu kéo dài sẽ gây nhiều biến chứng nghiêm trọng. Chính vì vậy, mẹ cần có những giải pháp khắc phục hiệu quả, trị dứt điểm táo bón cho trẻ:

1. Tăng lượng chất lỏng cho bé

Đối với trẻ sơ sinh dưới 6 tháng tuổi, tăng cường cho trẻ bú mẹ/ sữa công thức để tăng lượng chất lỏng cho bé. Đối với trẻ trên 6 tháng tuổi, mẹ có thể cho trẻ uống thêm nước đun sôi để nguội.

Tăng cường cho trẻ bú mẹ để cung cấp nước, giúp hạn chế táo bón cho trẻ sơ sinh

Khi tăng lượng chất lỏng, phân sẽ không còn cứng, đặc mà mềm, di chuyển trong đại tràng một cách trơn tru. Từ đó, trẻ sẽ không còn căng thẳng khi đi tiêu, phân dễ ra giúp trẻ không phải gồng mình, đỏ mặt mỗi lần đại tiện.

2. Massage bụng cho bé kết hợp bài tập “đạp xe đạp”

Mẹ dùng 3 ngón tay đặt vào vùng bụng quanh rốn, xoa nhẹ quanh rốn mỗi lần 3 phút theo chiều kim đồng hồ. Kết hợp với bài tập đạp xe co duỗi đầu gối sẽ giúp hệ tiêu hóa hoạt động hiệu quả, tăng nhu động ruột, đẩy thức ăn xuống hậu môn.

3. Đổi sữa công thức cho bé

Nếu trẻ táo bón do sữa công thức, mẹ nên đổi loại sữa công thức phù hợp hơn như sữa có hàm lượng chất xơ HMO cao, sữa kết hợp probiotics… Bên cạnh đó khi pha sữa cần chú ý pha đúng công thức, đảm bảo tỷ lệ nước và sữa là chính xác.

4. Điều chỉnh chế độ ăn của mẹ để đảm bảo nguồn sữa bé bú

Theo PubMed (PMC), với trẻ sơ sinh trong 3 tháng đầu đời, sữa mẹ chính là "lá chắn" tự nhiên giúp phòng ngừa táo bón, vì sữa mẹ dễ tiêu hóa và chứa các thành phần hỗ trợ hệ vi sinh đường ruột còn non nớt của trẻ. Do đó, thay vì tìm cách trị táo bón trực tiếp cho bé, mẹ nên bắt đầu từ việc cải thiện chính chế độ ăn của mình để nguồn sữa luôn đảm bảo chất lượng.

Mẹ nên tăng cường rau xanh, củ quả tươi để bổ sung chất xơ, ăn đa dạng thực phẩm giàu vitamin và khoáng chất, đồng thời hạn chế đồ ăn cay nóng, nhiều dầu mỡ hoặc khó tiêu.

5. Bổ sung men vi sinh đa chủng

Từ lâu, men vi sinh đã được biết đến như một biện pháp hiệu quả để tăng cường hiệu quả hệ tiêu hóa, hỗ trợ điều trị tiêu chảy, táo bón… Theo nghiên cứu của PubMed (PMC), men vi sinh góp phần làm tăng 1,3 lần tần suất đại tiện hàng tuần, làm tăng khối lượng phân.

Trong đó, men vi sinh đa chủng chứa nhiều lợi chủng khác nhau, mỗi chủng có thể có đặc tính và cơ chế tác động riêng. Vì vậy, việc kết hợp nhiều chủng, có thể tạo ra tác động đa dạng hơn lên hệ vi sinh đường ruột của trẻ. 

Bổ sung men vi sinh đa chủng giúp bé đi tiêu dễ dàng hết táo bón

6. Ngâm hậu môn bằng nước ấm

Cho bé ngâm phần mông vào chậu nước ấm khoảng 5-10 phút trước khi đi đại tiện. Nước ấm có tác dụng thư giãn cơ vòng hậu môn, làm dịu cảm giác đau rát và kích thích phản xạ đi ngoài của bé.

Những sai lầm nguy hại mẹ cần tránh khi điều trị táo bón cho trẻ

Trong quá trình chăm sóc trẻ sơ sinh bị bón, nhiều cha mẹ vì quá lo lắng nên đã áp dụng các mẹo truyền miệng chưa được kiểm chứng:

• Tự ý dùng thuốc thụt hoặc ngọn mồng tơi: Việc lạm dụng thụt rửa hậu môn thường xuyên làm mất phản xạ rặn tự nhiên của trẻ, đồng thời dễ làm tổn thương hoặc nhiễm trùng niêm mạc hậu môn mỏng manh.
• Tự mua men tiêu hóa, thuốc xổ: Dùng sai loại hoặc sai liều lượng thuốc kích thích tiêu hóa có thể gây loạn khuẩn đường ruột hoặc phụ thuộc vào thuốc. Chỉ nên dùng thuốc khi có chỉ định của bác sĩ. 

Khi nào cần đưa trẻ sơ sinh bị táo bón đi khám bác sĩ?

Theo NIDDK (tổ chức thuộc Viện Y tế Quốc gia Hoa Kỳ), nếu các triệu chứng táo bón kéo dài hơn 2 tuần hoặc không cải thiện sau khi điều trị tại nhà, ba mẹ nên đưa con đến gặp bác sĩ nếu có các dấu hiệu sau:

• Trẻ đau bụng liên tục 
• Bụng chứng, nôn ói hoặc đầy hơi 
• Có máu trong phân hoặc chảy máu từ trực tràng 
• Trẻ sụt cân, biếng ăn hoặc ảnh hưởng rõ đến sinh hoạt 
• Trẻ bị són phân hoặc nghi ngờ có phân ứ đọng

Hy vọng những thông tin trên đã giúp ba mẹ hiểu rõ hơn về tình trạng trẻ sơ sinh bị táo bón và biết cách xử lý an toàn, hiệu quả. Để biết thêm được nhiều kiến thức chăm sóc con nhỏ hữu ích, mẹ có thể liên hệ 1900.63.69.85 hoặc chat trực tiếp trên website Bioamicus.vn để được tư vấn miễn phí.